Nederland is weer een stukje groter

Dankzij Hollandse ingenieurskunst en slimme stadsarchitectuur is het flaneren op de Haagse boulevard in ere hersteld. Daarvoor moest wel wat Nederland worden bijgepakt.

De boulevard van Scheveningen Beeld Lars van den Brink

Vroeger was de zuidboulevard van Scheveningen kaarsrecht. Niet omdat de zee dat zo wilde, maar omdat ingenieurs nu eenmaal graag een dijk in een rechte lijn van a naar b leggen. Toen de Spaanse architect Manuel de Solà-Morales Rubio (1939-2012) de boulevard mocht herinrichten, bestudeerde hij oude kaarten van Scheveningen. Hij zag dat vissers vroeger een natuurlijke holte in de duinlinie gebruikten om hun schepen op een beschutte plek het strand op te trekken. Die holte is terug. Hij is onderdeel van wat nu de bocht-van-Morales wordt genoemd. Eigenlijk is de nieuwe zuidboulevard, die in 2013 is geopend, een ode aan de welving. De wandelpromenade buigt niet alleen, hij glooit ook. Je kunt op sommige plekken kiezen: omhoog, de dijk op, of laag langs het strand.

'Dankzij die bocht is op deze boulevard veel meer te zien dan wanneer het een rechte vlakke lijn zou zijn geweest. Je zichtlijn verandert bij elke stap', zegt landschapsarchitect Klaas Hilverda, die voor de gemeente Den Haag aan de Scheveningse boulevard werkt. De zuidboulevard is bijna 2 kilometer lang. Hij loopt van de visserijhaven tot net voorbij het Museum Beelden aan Zee. De helft is versterkt met een stenen dijk, de andere helft ligt tegen een natuurlijke duin. Verder noordwaarts liggen het Kurhaus en de Pier van Scheveningen. Het zuiddeel was in tegenstelling tot de noordelijke wandelpromenade slechts een smal trottoir met veel ruimte voor de auto. Nu is het een glooiende en plooiende flaneeravenue, 20 meter breed. Het is het domein van voetgangers en - dankzij het gladde schelpenasfalt - skaters. Dat geeft het Haagse strand op een zonnige dag een beetje de aanblik van Venice Beach in Californië.

Verborgen

Geen van al die passanten beseft waarschijnlijk dat hij over een ingenieuze constructie van zand en steen loopt. Verstopt onder deze boulevard komt Hollandse ingenieurskunst samen met landschapsarchitectuur, voegen de belangen van de uitbaters en de badgasten zich met die van de boulevardbewoners. Zelfs de auto is niet totaal taboe. 'Hagenaars willen natuurlijk wel hun boulevard kunnen oprijden om een harinkje te pikken.'

Hilverda staat op de plek waar de oude Keizerstraat - de hoofdstraat - eindigt op de boulevard. Hij wijst naar de grond. 'Dit was een van de zwakste punten in de oude zeewering. Tijdens de beruchte februari storm van 1953 lagen hier zandzakken om het water tegen te houden.' Op deze plek in de 10 meter hoge dijk is een kleine metalen gravure geslagen, met een schematische doorsnede van de opbouw van de zeewering. Niet dat smalle trottoir, maar de dreiging van het water was de initiële reden om de boulevard op de schop te nemen. Dit stuk was niet bestand tegen een superstorm. 'Het plan voor kustversterking was een buitenkans. Daardoor konden we de openbare ruimte aanpakken', zegt Hilverda.

Al eeuwenlang komen de Hagenezen hier via de Scheveningseweg en de Keizerstraat het strand op. Verderop ligt het neoclassicistische paviljoen dat koning Willem I in 1827 bouwde voor zijn vrouw, Wilhelmina van Pruisen, alias Mimi. Nu is het een zomerverblijf van sociëteit De Witte. 'Dit is oud-Scheveningen. We wilden niet dat de zee achter een hoge dijk uit het zicht zou verdwijnen.'

De Pier

Nu de zuidboulevard is opgeknapt, begint Den Haag aan de noordzijde. Daar ligt als belangrijkste attractie de Pier van Scheveningen. Dit is de tweede versie. De eerste was een 370 meter lange houten pier op een stalen onderstel uit 1901. Sinds 1961 staat de huidige constructie op palen van beton, iets noordelijker dan het oude wandelhoofd. De pier leidde de laatste jaren een zieltogend bestaan. De nieuwe eigenaars KondorWessels Vastgoed en DanZep Hotelgroep investeren in de nieuwe pier, die in 2015 is heropend. Er gaat deze maand een nieuw reuzenrad open van 40 meter hoog. Het 'booreiland', een ontsierende puist met uitkijktoren die tegen de kop van de pier was geplakt, wordt gesloopt.

Verzwaring en verhoging

De oude dijk was slechts een muurtje van 8 meter boven NAP. Die moest zwaarder worden en verhoogd naar 12 meter, waardoor de zee vrijwel uit het zicht zou zijn. Vroeger zouden de ingenieurs misschien op een technische oplossing hebben aangestuurd. 'Nu vonden we elkaar al snel in een hybride oplossing: het hoge water kun je ook afstoppen door meer zandvolume voor de dijk te leggen.' Het strand is nu hoger en steekt dieper de Noordzee in: er is 40 tot 70 meter Nederland bij gepakt. Daardoor bleek een 10 meter hoog dijklichaam afdoende.

Kosten: 75 miljoen, waarvan de helft naar zand en dijk ging, de andere helft naar de openbare ruimte. 'Dat is veel geld, maar een grote kwaliteit van de openbare ruimte betaalt zich uit', zegt Hilverda. Morales gaf Den Haag niet alleen die subtiele bocht, maar bracht ook variatie in het kustlandschap. Soms is de boulevard een tribune, soms loopt hij langs een vlakke wand waarin namen van verdronken vissers staan gegraveerd. Het straatmeubilair is mediterraan lichtblauw van kleur. Als je doorloopt richting noord, naar het Kurhaus, kom je op een deel van de boulevard dat vijftien jaar geleden op de schop is genomen. Dan valt direct op hoe snel de openbare ruimte sleets wordt. 'Dit is het volgende project', zegt Hilverda. De beroemde Pier was zo goed als dood, maar er zijn nieuwe investeerders. Zij vonden aansluiting bij de plannen van de gemeente en kregen een vergunning om dertien hotelkamers op de Pier te bouwen. Vanaf september kun je de nieuwe boulevard van Scheveningen dus ook vanuit je hotelbed - vanuit zee - bekijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden