'Nederland is niet trots op rijkdom aan kunst'

Heftige gebaren zijn hem vreemd. Liever toont hij een scala aan subtiele emoties. Dinsdag kreeg Gijs Scholten van Aschat een toneelprijs van zijn vriend Pierre Bokma....

Van onze verslaggever Joost Ramaer

Evenmin verried het lichaam van Gijs Scholten van Aschat enig triomfalisme tijdens Bokma's korte, warme én plagerige toespraak ('Ik hoop om half één af te ronden'). Wel kreeg de ontroering gezelschap van geluk, verlegenheid, weemoed, beschaafde bravoure, gepaste bescheidenheid - kortom, het complete scala aan subtiele emoties dat zijn spel zo rijk maakt, en hem die oeuvre-ring bezorgde.

Ook de volgende ochtend, op een zonnig Amsterdams terras, straalt hij niet. Hij gonst eerder, van diepe tevredenheid. Maandag weet hij of hij ook nog de Louis d'Or krijgt, een andere belangrijke theaterprijs. Wat is die prijzenregen voor hem: erkenning voor 21 jaar spraakmakende rollen op het toneel, in tv-drama's en in films? 'Ja - maar dat gevoel hád ik al. Ik ben al zo vaak genomineerd. Als een jonge acteur als Jeroen Willems de Louis d'Or krijgt heeft dat veel meer toegevoegde waarde.'

Zulke overwegingen kenmerken Scholtens loopbaan. Hij studeerde in 1983 af aan de toneelschool in Maastricht, waar hij zijn duurzame en zo vruchtbare vriendschap sloot met Pierre Bokma, Peter Blok, Maria Goos, Carine Crutzen, Porgy Franssen en Willem van de Sande Bakhuyzen.

Het was de tijd van samen een groepje vormen, zelf je voorstellingen maken. Scholten koos voor de Haagse Comedie, en daarmee voor een relatief anonieme start. 'Velen begrepen mij niet. De Comedie was toen niet bepaald en vogue in de theaterwereld. Maar ik wilde de klassieken spelen, kilometers maken.' Het meeste leerde hij daar van Lou Landré, die 'precies op het juiste moment de goeie dingen tegen me zei'. In die tijd was hij wel eens jaloers op Bokma, die van meet af aan grote rollen speelde. Het deed geen afbreuk aan de vriendschap. 'Nee - ik zéi dat ook gewoon tegen hem. Pierre was nu eenmaal hét grote talent van onze lichting.'

Pas begin jaren negentig voelde Scholten zich vakman genoeg om alsnog aansluiting te zoeken bij een groep die zijn eigen ding doet: Orkater. 'Daar maken ze muziektheater, dat trok mij heel erg aan.' Hij zong toen al wel - in De Hermannen bijvoorbeeld, een vriendenclubje met onder meer Bokma - , maar nooit voor het grote publiek. 'Daar was ik altijd bang voor geweest.' Ongeveer gelijktijdig begon hij te spelen voor tv, in de drama-series Pleidooi en Oud Geld. 'Wij keken natuurlijk veel tv. Nu moesten we het zelf gaan maken, konden we niet langer alles shit vinden wat daar werd vertoond. Dat was ontzettend spannend.' De rollen bezorgden hem landelijke faam. 'Dan wórd je iemand, zogenaamd. Kun je gemakkelijker je stem laten gelden.'

Dat laatste kwam van pas toen Orkater, 'waar ik me algauw heel erg thuis voelde', zijn subsidie dreigde kwijt te raken. Scholten lobbyde duchtig mee, en met succes. Het wekte zijn belangstelling voor cultuurbeleid.

Dat onderwerp maakt heftiger emoties bij Scholten los. Hij veert op uit zijn stoel, verheft zijn stem. 'Kunst en cultuur zijn van groot belang voor de maatschappij, maar wie maakt zich daar druk over? Als Bush komt, laten we hem eten onder De Nachtwacht. Zodra hij weg is, gaat er weer 4,3 procent van de kunstsubsidies af. Er is veel kwaliteit, maar Nederland is er niet trots op.'

Hij 'sparde' een tijdje met Thom de Graaff van D66, hield vorig jaar een lezing voor de PvdA, spant zich nu weer in voor het voortbestaan van Het Toneel Speelt, het gezelschap dat Cloaca van Maria Goos op de planken bracht, met hem, Bokma, Blok en Jaap Spijkers. 'De Old Vic in Londen opent zijn nieuwe seizoen met dat stuk. Kíjk dan, zou ik tegen die politici willen zeggen: what more do you want from us?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden