Nederland boven water

Vlot geschreven en voorzien van mooie kaarten is het overzicht van de strijd tegen het water door de eeuwen heen van Han Meyer. Maar de belofte uit de inleiding maakt de hoogleraar stedenbouwkunde niet waar.

Beeld x

Het was 1948. Ingenieur Johan van Veen had al vele jaren gewaarschuwd dat er snel iets moest gebeuren aan de zwakke dijken in de Hollandse en Zeeuwse delta. Een fikse storm, en ze zouden het begeven.

Maar hij had bij de waterschappen geen poot aan de grond gekregen en dus besloot minister Ringers van Wederopbouw dat zijn geniale maar zwaar gefrustreerde ambtenaar het eens rustig aan moest doen. Van Veen moest maar eens een boek schrijven. Dat werd Dredge Drain Reclaim! - The Art of a Nation. In prachtige volzinnen en met behulp van indrukwekkende infographics vertelde Van Veen het verhaal van de Nederlandse baggeraars, die wereldwijd actief waren om havens en riviermondingen open te houden. Dredge werd een enorm succes, in binnen- en buitenland. Van Veen schonk het verarmde Nederland in één klap een nieuwe, glanzende reputatie. De wereld kon niet zonder ons.

Strijd

De Nederlandse 'strijd tegen het water' is een bijzonder verhaal waarover al veel prachtige boeken zijn geschreven. Het is een gevecht dat niemand voor ons kon uitvechten; we moesten zelf aan de bak. En met een schitterend resultaat. Of het nu gaat om de inpolderingen in de Middeleeuwen, de aanleg van de Nieuwe Waterweg of om de Grands Projets van de vorige eeuw (de inpoldering van de Zuiderzee en de Deltawerken), ze leverden stuk voor stuk een grote bijdrage aan de welvaart van ons land. Tegelijkertijd oefenden deze projecten grote invloed uit op het Nederlands staatsbestel en het nationaal gevoel. Wanneer de nood aan de man kwam, bijvoorbeeld na de watersnoodramp van 1916, bleek dit land in staat het 'polderen' opzij te zetten en visionaire, ingrijpende maatregelen te nemen. Staat en water vormden elkaar.

Ook daarover valt een prachtig boek te schrijven, 'over de samenhang van de fysieke toestand van de delta, en de organisatie en het zelfbeeld van Nederland als staatkundige eenheid'. Dat is wat de Delftse hoogleraar stedenbouwkunde Han Meyer ons in de inleiding van zijn boek belooft. Maar helaas. Hij komt deze belofte niet na.

Beeld De staat van de Delta

Rampscenario

De staat van de delta is een mooi boek. Het biedt een keurig overzicht van de strijd (die inmiddels overigens geen strijd meer mag heten - mens en water werken tegenwoordig samen) door de eeuwen heen. Het is vlot geschreven en voorzien van mooie kaarten. Zo tegen het slot raakt Meyer de greep op de materie kwijt en verdrinkt de lezer in planologisch jargon en in een vloedgolf aan plannen en voorstellen. Hier had fors ingegrepen moeten worden. Maar het grootste gemis van dit boek is de karige behandeling van de invloed van de strijd tegen het water op 'de organisatie en het zelfbeeld van Nederland'.

Stadsontwikkeling (Meyers vakgebied) komt goed tot zijn recht, maar de staat is hier het weeskind. Om wat voorbeelden te geven: in 1916 werd de Zuiderzeewet aangenomen. Grote dijken en dammen moesten niet alleen overstromingen voorkomen; de hele Zuiderzee moest een productief landbouwgebied worden. Waar kwam die visie vandaan? En waar kwam het idee vandaan om in de Flevopolders alleen modelboeren grond te geven? In 1974 was de Haagse politiek in de greep van de 'strijd om de Oosterschelde'. Het kabinet-Den Uyl besloot dat die zeearm niet afgesloten zou worden maar dat er een (peperdure) stormvloedkering moest komen. Het was het einde van een tijdperk. Sindsdien wordt in de plannen meer rekening gehouden met het milieu en met lokale wensen, aldus Meyer. Maar wélk tijdperk ten einde liep, daarover lezen we veel te weinig. Meyer stipt aan, suggereert en daar blijft het bij. Om dat verhaal boven water te halen, had hij toch dieper moeten baggeren.

En Van Veen? Hoe liep het met hem af? Begin 1952 werd hij gerehabiliteerd en kreeg van minister Algera opdracht een plan te maken voor verbetering van de zuidwestelijke delta. Dat was een kolfje naar zijn hand. Van Veen werkte twee voorstellen nauwgezet uit. Op 29 januari 1953 overhandigde hij die aan de minister. Twee dagen later zorgde een combinatie van springtij en zuidwesterstorm ervoor dat het rampscenario waar hij al die jaren voor al gewaarschuwd had, in één nacht werkelijkheid werd.

Beeld De staat van de Delta
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.