PostuumNed Beatty

Ned Beatty was bijna 50 jaar het filmarchetype van de zachtaardige lobbes óf bozige gezagsdrager

Ned Beatty (1937-2021) speelde rollen in talloze films, van Superman tot Network en Toy Story 3. Maar hij werd onvergetelijk door de vakantienachtmerriefilm Deliverance, waarin hij een door een hillbilly verkrachte kampeerder speelt.

Ned Beatty Beeld WireImage
Ned BeattyBeeld WireImage

‘Squeal like a pig’ (‘Gil als een varken’), dat ene zinnetje uit de jaren zeventig-hit Deliverance, niet eens uitgesproken door Ned Beatty zelf, was voorgoed verbonden met de carrière van de karakteracteur uit Louisville Kentucky, die zondag op 83-jarige leeftijd is overleden.

De woorden werden tegen de acteur gezegd door de hillbilly’s die een groepje kanovarende kampeerders uit de grote stad onder schot houden in John Boormans verfilming van het boek van James Dickey. In de scène waarin de bergbewoners met vermolmd gebit en inteeltbrein die ene wat dikkige kampeerder (Beatty) gruwelijk verkrachten, hem daarbij dwingen te gillen als een varken.

Het is vaak genoemd als een van de naarste scènes uit de Amerikaanse filmgeschiedenis: dat schokkende, weke lijf, en de afkeer en schaamte in de blik van diens kompaan (Jon Voight), die met een riem om de keel aan een boom is gesnoerd en niets kan uitrichten. Deliverance-acteur Burt Reynolds zei ooit dat de twee camera-operateurs tijdens het draaien van het lange shot wegkeken, ook zij konden het niet aanzien.

Alhoewel John Boormans film het cliché van de enge en gedegenereerde witte berg-Amerikanen decennialang zou bepalen, had de klassieker een gunstig effect op het toerisme: het wildwaterkanovaren in Georgia, waar de film is gedraaid, nam fors toe. Deliverance was de eerste speelfilm voor Beatty, die uiteindelijk in meer dan 150 tv- en filmproducties zou opdraven, vrijwel altijd in de bijrol. En ook decennia later spraken wildvreemden hem nog aan met dat ‘Squeal like a pig’.

Opgegroeid op en om de boerderij, schaafde Beatty – geen familie van Warren Beatty – aan z’n stem in de kerk als koorzangertje, om later naam te maken als toneelacteur. Dat een filmrol impact kon hebben, ervoer hij al vóór Deliverance. Na een optreden als overvaller in een instructiefilmpje van de FBI, dat aan alle Amerikaanse sheriffs werd verstrekt, zag de rondreizende acteur zich plots en meermaals aangehouden door het lokale gezag; hij oogde verdacht.

Beatty speelde kleine, maar opvallende en soms bepalende rollen in grote films. Hij was Otis, het dommige knechtje van Superman-aartsvijand Lex Luthor in de Superman-reeks uit eind jaren zeventig. En hij werd genomineerd voor een Oscar voor zijn virtuoze preek als topbestuurder en zenderbaas in Sidney Lumets Network. Hij speelt de man die de verwarde journaallezer (Peter Finch) minutenlang toeblaft én influistert dat de in het nieuws verschafte werkelijkheid enkel gedicteerd wordt door geld en conglomeraten, dat iets als ‘Amerika’ of ‘democratie’ niet echt bestaat.

Beatty dook om de zoveel tijd op in rolletjes in wat grotere titels, zoals Spike Lee’s jaren negentig sportdrama He Got Game (als gevangenisdirecteur), maar piekte in de jaren zeventig. Zo schitterde hij ook in Robert Altmans ensembledrama Nashville (1975), als advocaat en vader van twee dove kinderen. En als Watergate-informant in Alan J. Pakula’s journalistieke klassieker All the President’s Men (1976).

Hij speelde vaak zakenmannen, sheriffs en advocaten, ook in tv-series. De kleine oogjes en dat forse lijf leenden zich uitstekend voor de rol als zachtaardige lobbes óf bozige gezagsdrager. In de bejubelde animatiefilm Toy Story 3 (2010) kon hij als stemacteur het hele spectrum nog eens overbruggen als Lotso, de getraumatiseerde speelgoedboer die heel zoet én heel naar kan klinken.

Ned Beatty stierf een natuurlijke dood, huwde viermaal en laat acht kinderen na.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden