Natuur

Het Nederland van Nescio, zoals de tentoonstelling in kasteel Groeneveld te Baarn heet, bestaat niet meer, zou je zeggen. Dát Nederland was al verdwenen, toen de schepper van De uitvreter, Titaantjes en Dichtertje in 1961 overleed....

Als je de salon verlaat, die de makers van deze expositie kunstig hebben omgetoverd tot een haast ouderwetse kijkdoos - wolkenluchten aan de wand, kunstgras op de vloer en zinsneden van de auteur als wasgoed wapperend in de wind -, dan ben je daar niet meer zo zeker van.

Je kijkt naar buiten, en ziet - enigszins vervormd door het bollende glas, of is het de nostalgie? - de dreven, het struweel en de boompartijen, die zich van hier tot aan de horizon uitstrekken, en verder van Baarn tot aan de koninklijke domeinen in Soestdijk, 't Gooi, 't Gein, 't IJ, Durgerdam, Ransdorp, en verder.

Je ziet weer de Hilversumse, Larense en Blaricumse heide, het land van Amstel, Angstel, Gein, Gaasp en Vecht en je ziet het licht, vooral het licht, dat uit een grauwe Hollandse winterlucht neerdaalt op dit land, het land van Nescio, de contreien die hij beliep (of befietste) vanaf zijn vroegste jeugd, tot in de dagen van zijn ouderdom, toen hij al jaren genoot van de vrijheid die hem als employé van de Holland Bombay Trading Company Limited (eerst als klerk, later als mededirecteur) op 55-jarige leeftijd was vergund. Een man, die het liefst z'n leven lang was buiten blijven spelen.

Een dichter, een dromer, een levensgenieter (en dus ook een beetje een tobber), die als geen ander de poëzie van de mijmering, het vergeefse van het menselijke reilen en zeilen kende, terwijl hij leunend tegen het hek van het Oosterpark, of gezeten op de Nieuwendammerdijk de natuur aanschouwde en de beelden die zij hem schonk (natura artis magistra) in zijn geheugen opsloeg, om er later zijn ongelooflijk mooie verhalen van te maken.

Zo Hollands als het weer, onvertaalbaar. Maar intussen wel gewoon elke dag, als meneer J.H.F. Grönloh - zoals hij in werkelijkheid heette - naar kantoor.

Met dat beeld, van het kantoor - waar je Nescio iets anders dan poëzie ziet schrijven, rekeningen vermoedelijk - begint de expositie: het is de grens tussen binnen en buiten, tussen droom en daad, tussen een wereld die mooi moest zijn, en een die dat niet is. Landschapsschilderijen, foto's, brieven en snuisterijen brengen je Nescio's wereld dichterbij, en zo intiem als die was - zo gesloten ook, benadrukt zijn uitgever Geert van Oorschot in de film over Nescio van Henk de By, met nog zo jeugdige bewonderaars als Gerard Kornelis van het Reve, Remco Campert en J. Bernlef - is ook deze kleine tentoonstelling.

Wie zo gehecht is aan de schoonheid als die Nescio ervoer in de wijde omgeving van Amsterdam, moet haast wel ook de kwetsuren kennen van de blik die pijnlijk getroffen wordt door de sporen van onverschillige vernieling, die hij op zijn zwerftochten aantrof. Niet alleen de gevolgen van de oorlog, maar ook die van de vooruitgang: steeds meer verkeerswegen en nieuwbouw op plaatsen die hij koesterde, resultaat van 's mensen luiheid en geslachtsdrift, in zíjn woorden: die verdomde automobiel en de 'onverantwoord grote gezinnen'. Op de expositie is deze ambivalentie fraai uitgebeeld door Nescio's in de ruimte zwevende teksten - met hun onverhulde esthetiek - te verbinden met hun schaduw, grafstenen van zijn somberheid (een installatie, die elk museum wel in huis zou willen hebben).

Misschien is Nederland in feite niet eens zo erg veranderd, denk je opgewekt na het bezoek aan deze expositie (waarvoor Ineke Westdijk, Lieuwe Wynia, Marcel Wouters en Wim Wennekes, die er bij wijze van catalogus een boek over Nescio aan toevoegde, verantwoordelijk zijn). Misschien is vooral onze mentaliteit veranderd. Geen tijd en geen zin meer om van de natuur te genieten. En dan maar weg ermee? Het is de bedoeling van deze tentoonstelling - en van de exposities in de gedemocratiseerde deftigheid van dit oude landgoed in het algemeen - dat we leren steeds weer even te aarzelen alvorens daar achteloos toe te besluiten.

Willem Kuipers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden