Beschouwing Leaving Neverland

‘Natuurlijk moeten we Michael Jackson alles kwalijk nemen. Alles’

Journalist Henrico Prins schreef in 2009 Michael Jacksons necrologie. Hij blikt nu terug.

Michael Jackson in 2002. Beeld Getty Images

Stel nou eens, de twee hoofdrolspelers uit Leaving Neverland zijn fantasten.

Dertig jaar geleden hebben ze zich, mét hun families, laten inpakken door Michael Jackson. Ze hebben gefigureerd in het circus dat Neverland heette. Ze zijn nog steeds boos omdat ze zichzelf op zeker moment ingeruild zagen voor jongere oogappels. Een miljoenenclaim op de beheerders van zijn nalatenschap is voor hen de enige wraak die overblijft sinds die andere hoofdrolspeler, de grootste popster van zijn tijd, in 2009 is overleden.

Dan halen we even de dingen erbij die we zeker weten omdat Jackson zelf zich erover heeft uitgesproken, plus de feiten die naar voren komen uit een kwarteeuw aan rechtszaken, documentaires en reconstructies. We skippen de insinuaties, de onbewezen beschuldigingen, het seksueel misbruik. Doen we even helemaal niets mee.

Kleuters

Dan zien we, meestal op vaalgekleurde 4:3-videobeelden, dat Jackson zich in de tweede helft van de jaren tachtig begon te omringen met jongetjes als James Safechuck en Wade Robson. Kinderen. Kleuters soms: Robson was 5 toen hij voor het eerst met Jackson in contact kwam.

Die was toen 29. Ga twee zinnen terug en lees dit nog een keer: het kan geen kwaad om het tot je te laten doordringen, zoals het ook geen kwaad kan om tóch nog even stil te staan bij de logeerpartijtjes die hij op zijn landgoed Neverland voor deze kinderen organiseerde. Op zijn eigen slaapkamer. In zijn eigen bed. ‘Waarom zou je je bed niet delen? Dat is een van de mooiste dingen die je met iemand kunt doen’, zegt hij in Living with Michael Jackson, de documentaire van de Engelse journalist Martin Bashir uit 2003. Een jongen (ex-kankerpatiëntje Gavin Arvizo) hangt verliefd over hem heen.

Tien jaar eerder, toen Oprah Winfrey het als eerste hardop bij hem aankaartte, kon zulk gedrag nog doorgaan voor excentriek. Maar bij de film van Bashir moest je je hoofd een meter in het zand steken, wilde je blind blijven voor de ziekelijke kanten van Jacksons persoonlijkheid.

Toen hij in 2009 overleed, herdacht ik hem in de Volkskrant niettemin met een verhaal onder de kop ‘Een schitterend ventje’. Ik had mezelf ooit door zijn muziek laten meeslepen, ik had met mijn destijds amper 10-jarige oudste zoon hetzelfde zien gebeuren. Ik kon me niet herinneren hoeveel aandacht ik in het stuk had besteed aan Jacksons dubieuze levenswandel en eerlijk gezegd was ik bang dat ik er – het lijk was nog warm, heet dat dan – luchtigjes overheen was gestapt.

Dat blijkt mee te vallen, maar ook ik was vatbaar geweest voor het argument dat zijn onalledaagse gedrag wel móést zijn voortgekomen uit zijn ‘verknipte wereldbeeld’ en ‘het ontbreken van alles wat een jeugd een jeugd maakt’. Ja, het stellen van de diagnose kon je rustig aan mij overlaten: we mochten deze patiënt eigenlijk niets kwalijk nemen.

Maar natuurlijk moeten we hem alles kwalijk nemen. Alles. Ik zag dat toen niet – maar laten we niet vergeten dat Jackson, toen hij nog leefde en zich bij de rechter voor kindermisbruik moest verantwoorden, wrang genoeg steeds werd verdedigd door dezelfde mensen die hem nu beschuldigen. Als zij riepen dat hij oké was, wie waren wij dan om te zeggen dat hij niet deugde?

Onbehapbare vraagstukken

De afschuwelijke knoop waarmee Safechuck en Robson sinds hun vroegste jeugd worstelen, is het thema van Leaving Neverland. Als dit zich aan het eind van het tweede deel in volle omvang aan je opdringt, is Jacksons onschuld moeilijk vol te houden. Onschuldig waaraan precies? Hij speelde, uiterst geraffineerd, kinderen uit tegen elkaar én tegen hun eigen familieleden. Hij miskende hun gevoelens, zadelde jochies van 5, 6, 7 jaar oud op met vraagstukken over verstoting en verdringing die voor menig volwassene al onbehapbaar zijn, en is zo op zijn minst de oorzaak van de ontwrichting van een aantal families.

En dan: het misbruik. Het ‘vermeende’ misbruik. Door zijn muziek niet meer te laten horen, werpen radiostations zi​ch ​​in deze kwestie nu graag op als scheidsrechter, iets waarvan ik nooit zo’n liefhebber ben omdat ik de zaken zelf opperbest uit elkaar kan houden. Maar toen ik vanaf de bank Leaving Neverland zat te kijken, de mond allengs een stukje verder geopend, betrapte ik mezelf halverwege op een nogal simplistische gedachte. De eerste beschuldigingen stammen uit de periode rondom het verschijnen van zijn album Bad (1987). Mag je ervan uitgaan dat zijn oeuvre tot en met Thriller (1982) nog wel zonder bijsmaak te beluisteren is?

Daarmee zou ik de schuldvraag lekker van me afdouwen – met zijn latere werk heb ik niet veel – en kon dat ‘schitterende ventje’ uit mijn afscheidssprookje blijven bestaan. Maar ik merkte de afgelopen jaren ook dat ik, onder invloed van alle heisa, was weggedreven van Jacksons liedjes en nooit meer onbekommerd kon genieten als een nummer als ABC voorbijkwam.

Dus zo’n boycot, wat doet die ertoe? We bewegen allemaal voorwaarts, en onherroepelijk weg van Michael Jackson, de ster die in de laatste fase van zijn leven alleen nog in slaap kon worden gebracht met het narcosemiddel propofol, gekweld door slapeloosheid en ondraaglijke pijn. Je mag hopen dat ten minste een deel ervan werd veroorzaakt door schuldbesef over wat hij zijn slachtoffers en hun naasten heeft aangedaan.

Henrico Prins schreef jarenlang voor de Volkskrant, waar hij in 1989 begon als poprecensent. Sinds 2014 werkt hij bij RTL Nieuws.

De documentaire Leaving Neverland schetst een inktzwart beeld van superster Michael Jackson. Twee mannen vertellen over hun jeugd op zijn ranch. Best lastig, kijken naar een documentaire over zo’n heftig onderwerp, zonder wederhoor. Daarom een handzame kijkwijzer: wat moet je weten voordat je Leaving Neverland kijkt?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden