Nagekomen herinneringen

Beeld © Radius Images/Corbis

Geen trut worden, geen slaaf zijn, maar de gewenning ondergraven en je onderwerpen aan het onbekende; dat nam Inez van Dullemen zich voor toen ze jong was, en dat devies is ze trouw gebleven. Nu ze op 13 november aanstaande 90 jaar wordt, haar memoires al zijn gepubliceerd (Vogelvlucht, 2010), en ze daarna in de lades van haar Haagse woning een verhaal aantrof dat te mooi was om onvoltooid te laten (Twee zusters, 2012), voegt ze nog een titel aan haar oeuvre toe: De twee rivieren, met nagekomen gedachten en herinneringen van een schrijfster die weet dat de tijd van de grote verre reizen voorbij is, daar haar actieradius beperkt is geworden, maar wier geest nog altijd zwerft.

Een oudere dame die vaststelt dat ze 'in de rimpeltijd' gekomen is, die naar de vogels in de achtertuin kijkt, en denkt: 'Hoe kiezen vogels elkaar?' Dat moet ze later toch eens gaan uitzoeken. 'Zou de roodborst zelf doorhebben dat hij nogal klein is?' Altijd oppassen dat je dieren geen menselijke eigenschappen toedicht, houdt ze zich voor, ook als de genegenheid onomstotelijk wederzijds blijkt te zijn.

Fascinatie voor het onbekende

In die bescheiden vignetten toont zich al die fascinatie voor het onbekende, dat je ook dicht bij huis kunt tegenkomen. Evidenter nog is die voorkeur af te lezen aan de reisherinneringen (India, Engeland, Mexico) en de bijzondere ervaringen en ontmoetingen die ze daar opdeed. En soms maakt ze een reis in het geheugen: de evocatie van het bombardement op Rotterdam, dat Van Dullemen als 14-jarige meemaakte, toen ze als in trance door de stille en brandende stad liep naar diergaarde Blijdorp, om uit de ravage daar een verlamde kaketoe mee te nemen, is als ooggetuigeverslag een schitterende aanvulling op Een aap op de wc van Joukje Akveld dat in mei verscheen, over diezelfde dierentuin in oorlogstijd.

Veel komt in die scènes over 14 mei 1940 samen: pure beschrijvingskunst, het gewone dat door een plotselinge ingreep van buiten is veranderd in het onbekende, en de doorwerking van de Tweede Wereldoorlog, ook 75 jaar later. Haar broer was NSB'er, haar vader ontkwam begin 1945 aan de SS, die hem zou hebben doodgeschoten als hij op de vroege ochtend van 7 februari thuis was geweest. Later werd vader officier van justitie in Amsterdam.

De 19-jarige Inez van Dullemen wilde na de oorlog wég, 'breken met het bestaande'. Daar is haar reis begonnen (eerst naar Londen), die haar over de hele wereld voerde, en naar het kunstenaarschap. Ze ontdekte de 'aangename pijn' van het schrijven, op desolate plekken kon ze het best werken.

Kolkende inspiratiebronnen

Behalve over schrijven en een schrijversleven gaat De twee rivieren ook over schrijvers. Ze denkt terug aan Jan Arends, Lodewijk de Boer, en de inmiddels vergeten literatuurpaus Victor van Vriesland - met zijn kale en bebrilde hoofd 'alsof hij te lang in de trommel van de wasmachine had gelegen', en toch altijd omringd door vrouwelijk schoon. Ook toen al was macht aantrekkelijker dan schoonheid.

Frappant dat Van Dullemen vooral in geestdrift ontbrandt voor kunstenaars die het grote gebaar niet schuwen: de Chileense dichter Pablo Neruda, de Mexicaanse schilderes Frida Kahlo, en de extravagante, op Zanzibar geboren Queen-zanger Freddie Mercury. Ook deze kolkende bronnen van inspiratie hebben voorkomen, zo maakt Inez van Dullemen impliciet duidelijk, dat ze haar komende verjaardag zal vieren als een hoogbejaarde Haagse trut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden