Review

Nachtzug Gare du Nord toont toekomst van gisteren

Na de val van de Muur kon tekenaar Henning Wagenbreth vrij reizen naar 'magische wereld' Parijs, waar nu veel van zijn imposante werk te zien is. Nachtzug Gare du Nord gaat over een futuristische toekomst die niets met onze gedigitaliseerde wereld van doen heeft.

Hotel Berlin van Henning Wagenbreth, detail.

Henning Wagenbreth is de Duitse duizendpoot van de grafische kunsten. Ga maar na: hij ontwerpt postzegels, zeefdrukken, affiches, strips, kinderboeken, linosneden, cut-outs, schilderijen en mooie blaadjes. Pardon: Tolle Hefte.

Een groot deel van zijn imposante producties is nu te zien op de drie verdiepingen van galerie Arts Factory in Parijs. Hier heeft Wagenbreth de tentoonstelling Nachtzug Gare du Nord ingericht, als eerbetoon aan een belangrijke periode in zijn leven. Na de val van de Muur stapte deze geboren Oost-Duitser (1962, Eberswalde) geregeld in de nachttrein naar de Franse hoofdstad omdat het aanbod van projecten op het gebied van illustratie en grafiek er zo groot en inspirerend was. Naar eigen zeggen waren die nachtelijke ritten vanuit de voormalige DDR niet zomaar 'verplaatsingen', maar reizen naar een magische wereld van 'lichtgevende industriële landschappen vol onbekende woorden die uit een andere designtraditie stammen'.

Dat is treffend geformuleerd, want in Wagenbreths tentoonstelling hangen meerdere stedelijke omgevingen waarin je zijn kinderlijke verbazing over verkeersdrukte en woekerende architectuur terugziet en waarin een belangrijke rol is weggelegd voor typografie. De logo's van Orient Lloyd, Veronal en UFA-Palast staan in de ruimte als toverwoorden.

Een kunstenaar die een eeuw geleden al gefascineerd was door het grootsteedse leven was Georg Grosz (1893-1959), in meerdere opzichten een zielsverwant van Wagenbreth. De beweging van de Nieuwe Zakelijkheid waartoe Grosz wordt gerekend, is overduidelijk een grote inspiratiebron voor hem. Hij tekent zijn personages altijd frontaal of van opzij, in hoekige lijnen, waardoor ze eruitzien als mechanieken: producten van een industriële samenleving.

Nachtzug Gare du Nord

Tekeningen. Henning Wagenbreth. T/m 28/5, Arts Factory, 27 Rue de Charonne, Parijs, do-vr-za van 12.30 tot 19.30 uur.

De toekomst van gisteren

Wagenbreth schept de toekomst van gisteren, een futurisme dat met onze digitalisering niks te maken heeft. Ondanks dat retro-element kun je zijn werk niet nostalgisch noemen, daarvoor is de anti-militaristische houding te sterk vertegenwoordigd. Twee jaar geleden ontwierp hij voor de Stripdagen Haarlem een zeefdruk met de titel Soldiers of One Hundred Years waarop hij in grijze en groene tinten 25 verschillende soldaten afbeeldde, in toenemende staat van ontreddering. Op de expositie in Parijs hangt het origineel, dat is ingekleurd met fel gifgroen, als verwijzing naar het fosforgas dat in de loopgraven werd gebruikt.

Hoogtepunt in de Arts Factory is de installatie Museum, een metershoog bouwsel dat bestaat uit honderden handgezaagde en handbeschilderde stukjes hout. Wagenbreth heeft drie torens op elkaar gestapeld, in wankel evenwicht, en wisselt daarin allerhande vrolijke figuren af met absurde teksten. 'Wie fluistert, zingt niet.' Of: 'Ook vogels gaan korte stukken te voet.' Op de muur achter staat: 'Je moest de hele wereld in plakken zagen en opnieuw samenvoegen.' En dat is eigenlijk precies wat hij heeft gedaan.

Henning Wagenbreth geeft op 4/6 een lezing in de Toneelschuur in Haarlem, in het kader van de Illustratie Biënnale.

De installatie Museum.

Coöperatie Gloeiende Toekomst

Wagenbreths liefde en toewijding voor het nobele handwerk is gespeend van ironie.

Begin jaren negentig richtte Wagenbreth samen met tekenares Anke Feuchtenberger het Produktionsgenossenschaft des Handwerks op, ook wel genoemd PGH Glühende Zukunft, waar werd geëxperimenteerd met hout- en linoleumsneden en andere grafische technieken.

Je kunt die Coöperatie Gloeiende Toekomst zien als parodie op de communistische heilstaat, maar Wagenbreths liefde voor het nobele handwerk is gespeend van ironie.

Als docent Illustration und Grafikdesign aan de Universität der Künste in Berlijn draagt hij die toewijding al twee decennia over op zijn studenten.

En om te bewijzen dat inmiddels niet alleen Parijs het centrum is van toegepaste tekenkunst, richtte hij eerder dit jaar in hartje Berlijn het Ministerium für Illustration op, een galerie waar werk van de internationale top wordt tentoongesteld. Een Ministerie voor Illustratie: dat klinkt nieuw, en heel zakelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden