Review

Nabewerking doet afbreuk aan charme De la Mar

Fien de la Mar kon ontroeren tot op het bot, maar we willen haar graag ervaren zonder kunstgrepen. Steeds weer vertraagt de regisseur de beelden en dompelt ze onder in duistere soundscapes.

Wie de Amsterdamse acteerdiva Fien de la Mar (1898-1965) zag schitteren, vergat dat nooit meer. En wie vervolgens probeerde haar talent te omschrijven, greep al snel naar grote woorden.

Volgens de een bezat De la Mar 'een ongelooflijke animaliteit', volgens de ander gooide ze 'sentimenten met boeketten de zaal in'. Extatische ooggetuigenissen van naasten en collega's, die in het documentaire portret Ik wil gelukkig zijn gretig over elkaar buitelen. Regisseur-scenarist Annette Apon zoekt met die uitspraken - grotendeels afkomstig uit Jenny Pisuisse's biografie en ingesproken door een hedendaagse cast - naar de kern van De la Mars gave en persoonlijkheid.

Vooral doen met foto's

Via het beeld wil dat niet helemaal lukken. De la Mars reputatie berust op haar theateroptredens, maar daarvan bestaan nauwelijks opnames. Ik wil gelukkig zijn moet het vooral doen met talloze foto's en de acht speelfilms die De la Mar van 1934 tot 1940 maakte. Goeddeels gedateerde producties zijn het, maar ze onderstrepen niettemin dat De la Mar alles kon: keukensloof of societydame, ze speelde het met hetzelfde gemak en hetzelfde charisma.

Toch konden die optredens waarschijnlijk niet tippen aan De la Mars briljante theaterwerk, benadrukt Apon (Droom en Daad) in de voice-over. De filmfragmenten gebruikt ze dan ook vooral als plaatjes bij de ooggetuigenissen en historische feiten: gaat het over de vele mannen in De la Mars leven, dan zien we haar in een filmscène van de ene kerel naar de andere fladderen. Steeds weer vertraagt Apon de beelden en dompelt ze onder in duistere soundscapes; alsof ze op die manier alsnog De la Mars hypnotiserende genie gaan prijsgeven.

Info

Ik wil gelukkig zijn. Documentaire. Regie. Annette Apon. 71 min., in 12 zalen.

Waarom een andere actrice?

De grootste hiaat is de door Martie Verdenius geschreven theatermonoloog Opbouw, waarmee De la Mar in 1940 het platgebombardeerde Rotterdam eerde. Volgens de overlevering een absoluut hoogtepunt uit haar carrière, maar er zijn geen beelden of geluidsopnames van en slechts één foto. Apon vult dat gat met een optreden van actrice Johanna ter Steege, flink geschminkt, met pruik en jarenveertigkleding. Ter Steege vertolkt de monoloog met een misschien wel eerder voor haarzelf dan voor De La Mar kenmerkende geladenheid; 'Fien heeft zeker niet op die manier gewerkt', concludeert Apon. Je vraagt je af waarom het dan noodzakelijk was om een andere actrice erbij te slepen.

Zodoende groeit het verlangen om De la Mar zonder kunstgrepen te ervaren - of de films nu een aftreksel van haar theaterwerk zijn, of niet. Apon komt wat dat betreft nog net op tijd met een warempel bloedmooie scène uit Bleeke Bet (1934): ongemoeid door citaten, soundscapes en beeldmanipulaties, in alle registers van haar stem zingend dat ze gelukkig wil zijn, ontroert De la Mar tot op het bot. Die ruimte had Apon haar wel vaker mogen geven.

Fien de la Mar liet lach achter met haar tragiek

Lees hier (+) een uitgebreide beschouwing van het leven van Fien de la Mar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden