Naast de mannen in haar leven fotografeerde Masha Ivashintsova het leven op straat in Leningrad

Beeldvormers onderzoekt hoe een foto ons wereldbeeld bepaalt

Melvar Melkumyan en Asya Ivashintsova-Melkumyan in 1976. Foto RV

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: dertigduizend foto's als nalatenschap.

Zeventien jaar nadat Masha Ivashintsova op 58-jarige leeftijd was overleden ontdekte haar dochter vorig jaar een aantal dozen op de zolder van haar oude woonhuis. Het waren negatieven en niet ontwikkelde filmrolletjes, in totaal dertigduizend foto’s, de fotografische nalatenschap van haar moeder. ‘Ik wist dat mijn moeder voortdurend foto’s maakte’, zei dochter Asya Ivashintsova-Melkumyan tegen website artnet.com, ‘maar het is opvallend dat ze haar werk nooit aan iemand heeft laten zien, zelfs niet aan haar familie.’

Asya is begonnen het werk van haar moeder beeld voor beeld te digitaliseren en te publiceren op een website (mashaivashintsova.com) en via instagram (@masha_ivashintsova). Het verhaal werd deze maand al snel opgepikt door een aantal websites en dat had niet alleen te maken met de nostalgische kwaliteit van de beelden. Ivashintsova maakte deel uit van de avant-garde in het Leningrad (het huidige Sint-Petersburg) van de jaren zestig tot en met tachtig, een undergroundscene in de jaren van Sovjetleider Leonid Brezjnev. Ze had relaties met een fotograaf (Boris Smelov), een dichter (Victor Krivulin) en een taalkundige (Melvar Melkumyan, vader van Asya), mannen met woeste kapsels en furieuze blikken, waarbij ze zichzelf, volgens haar dochter, geheel wegcijferde. ‘Ze heeft nooit aan iemand laten zien wie ze was’, zegt haar dochter nu.

Naast de mannen in haar leven fotografeerde ze haar dochter en het leven op straat in Leningrad, met nadruk op kinderen en dieren, van de gemuilkorfde beren van straatartiesten tot aan honden die over de rivier de Neva staren. En her en der vangen we een glimp op van de fotografe in een weerspiegeling. Dochter Asya leverde enkele biografische details die nog meer melancholie aan de tot nu gepubliceerde beelden toevoegen.

Leningrad, 1977, http://mashaivashintsova.com en https://www.instagram.com/masha_ivashintsova/ Foto RV

Ivashintsova werd in 1942 geboren als lid van een voormalige aristocratische familie die haar bezittingen in de revolutie was kwijtgeraakt. Ze werkte als theatercriticus, maar had last van ernstige depressies die het steeds moeilijker maakten om een baan vast te houden. Halverwege de jaren zeventig verhuisden haar man en dochter naar Moskou, terwijl zij zelf in Leningrad achterbleef. De laatste jaren van haar leven bracht ze in psychiatrische inrichtingen door, waarna ze aan kanker overleed.

De kop boven het stuk op Artnet voegt nog een dimensie aan het verhaal van de teruggevonden fotoschat toe: 30.000 negatives by the ‘Russian Vivian Maier’ turn up in a St.Petersburg Attic.’ Vivian Maier (1926-2009) werkte het grootste deel van haar leven als nanny in Chicago en liet een collectie van 150 duizend beelden achter. Pas na haar dood werd ze ontdekt als een straatfotograaf van formaat en werd haar levensverhaal gereconstrueerd in de documentaire Finding Vivian Maier (2013).

Zelfportret uit 1976. Foto RV - Masha Ivashintsova

Er zijn overeenkomsten genoeg tussen Masha Ivashintsova en Vivian Maier, vrouwen die hun hele leven hebben gefotografeerd, maar de foto’s voor zichzelf hielden. Beide vrouwen hadden kennelijk altijd een camera bij zich en legden het leven in hun eigen omgeving vast, waarbij ze zelf af en toe in een spiegel opduiken, Ivashintsova met haar Leica en Maier met haar Rolleiflex. De verleiding is groot, net als bij Maier gebeurde, in de beelden op zoek te gaan naar sporen van eenzaamheid, depressie zelfs: want kijk naar die treurige beer of een aapje aan een riem dat naar buiten kijkt. En in het etiket ‘Russische Vivian Maier’ zit niet alleen de hoop op postume erkenning, maar ook de verwachting dat er een commercieel interessante route kan worden ingeslagen.

Van het werk van Ivashintsova hebben we via de selectie van haar dochter tot nu toe slechts een glimp gezien. Er zitten prachtige beelden bij, maar wat vooral opvalt, is dat er heel veel liefdevolle kinderfoto’s tussen zitten. Dat zegt veel over de fotograaf, maar misschien nog meer over de dochter, die tussen dertigduizend op zolder teruggevonden beelden op zoek ging naar de moeder die ze nooit heeft gehad.