Recensie Over het IJ-festival

Naar de gewelddadige dans van Dox en Young Gangsters blijf je kijken (★★★☆☆) en La Isla Bonita geeft een frisse impuls aan de kantoorparodie (★★★★☆)

Het hoogtepunt is een hilarisch staaltje stokpaardjerijden. 

Een scène uit De Managers van La Isla Bonita tijdens het Over het IJ-festival. Beeld Foto Bas de Brouwer

Theater

Don’t wanna fight, YoungGangsters & DOX

★★★☆☆

De Managers, La Isla Bonita

★★★★☆

7/7 Over het IJ-festival, Amsterdam. T/m 14/7.

Slapstick heeft plaatsgemaakt voor poëzie. Gezelschap YoungGangsters, uitvinders van brutaal stunttheater met veel lollig gooi- en smijtwerk en rake klappen, bundelen hun krachten op het Amsterdamse festival Over het IJ met jongerendansgezelschap Dox. In de voorstelling Don’t wanna fight onderzoeken regisseur Annechien de Vocht (YG) en choreograaf Guilherme Miotto van Dox met vijf dansers de esthetische kant van geweld, in energieke, soms behoorlijk imposante bewegingssequenties waarin dansen naadloos overgaat in vechten en andersom. De vijf dansers strijden met elkaar om de meest indrukwekkende moves, steeds hengelend naar de gunst van het publiek. Die competitie leidt tot ruzie, en dat gaat er weinig zachtzinnig aan toe. Maar ondanks hevige geweldserupties, met veel vallen, botsen en op elkaar inbeuken, blijf je ademloos toekijken. Een vrouw die vol een vuist in haar gezicht krijgt wekt zelfs een lach op bij het publiek. Het is ongehoord, buitenproportioneel geweld als entertainment, à la Quentin Tarantino. Dat zet, als altijd, ook aan tot denken over de eigen rol als toeschouwer. Nieuw is dat misschien niet, wel altijd relevant, en hier enerverend en vaak bijzonder fraai vormgegeven. Ook dat is op zichzelf al wonderlijk: wanneer is geweld eigenlijk mooi te noemen? En op welk punt wordt dat immoreel?

Als de twee vrouwen een knokpartijtje van de mannen vanaf de zijlijn kritisch becommentariëren – ‘Sukkel! Je moet hem wel raken hè?’ – zet dat ook te denken over maatschappelijke verwachtingen van mannelijkheid. Al hebben de dansers die verwachtingen eerder al flink opgeschud, met de poëtische elegantie van danser Ali Zanad en de pure kickbokskracht van danseres Liza Panjoel.

Over mannelijkheid, vrouwelijkheid, maatschappelijke verwachtingen en machtsverhoudingen gaat het ook in De Managers van La Isla Bonita, gespeeld op een spectaculair mooie locatie: een landtong in het IJ, met uitzicht op de skyline van Amsterdam. In een klinische vergadersetting duiken de vier spelers op: strak in het pak, met lange zwiepende paardenstaart, brede parellach, en een geluidloos ‘haaaaaaiiii!’ Ze inspecteren elkaars vers gemanicuurde handen, friemelen wat aan hun lange haar, delen zinloze luchtkussen uit. Vooral het expressieve gezicht van Milou van Duijnhoven spreekt daarbij boekdelen: zij plooit haar mond succesvol zo ver mogelijk van de wang van haar collega. De ongemeend overenthousiaste begroeting is een treffend precieze, vrij hilarische weergave van ‘vrouwen onder elkaar’. En niet zomaar vrouwen, nee: ‘collegaatjes’. Want De Managers speelt zich af op kantoor, bij, zeg, een vergadering van het ‘emtee’. (u weet wel: jargon voor managementteam).

Maar wacht, nu spelen ze dezelfde begroeting nog eens. Schouders breed, wijdbeense cowboypas, een boks in plaats van een luchtkus. Deze stoere, mannelijke managers eisen direct de hele ruimte op. Geen verontschuldigend lachje, geen gezellige smalltalk, maar vuist op tafel en lekker manspreaden op de bureaustoel. Het is een fascinerend minionderzoek naar man-vrouwclichés en het effect van expressie en gestiek op overtuigingskracht. Dan komen de spelers een derde keer op, meer als zichzelf, iets tussen de eerste twee scenario’s in. Ja, zo kan het ook. Verfrissend.

Niets zo passé als de kantoorparodie, maar La Isla Bonita weet er toch een frisse impuls aan te geven, door het bekende gekonkel te combineren met een hilarisch staaltje ‘hobbyhorsing’: een populaire Finse meisjessport die draait om het berijden van een stokpaard (echt waar). Na een flauw stukje vergadering, waarin het de spelers lukt om ondanks het veelvuldig gebruik van woorden als ‘notulen’ en ‘mindmap’ de facto absoluut niets te zeggen, bestijgen ze in een beeldende, surreële sequentie allemaal hun eigen stokpaardje (geestige vondst, in kantoorcontext) en transformeert de vergadertafel overtuigend tot dressuurpiste.

Nu verlaten ze de ratio en doen een appel op onze fantasie en ons associatievermogen, met een veelvormige fysieke exercitie die algauw ontspoort in machtsmisbruik en geweld. Hordelopen, dressuur, rodeo, hoog te paard, de zweep erover – je kunt de metaforen moeiteloos op je eigen kantoorbaan plakken. Overtuigend vertolkt La Isla Bonita zo de uitputtingsslag van het werkende leven. En onvermijdelijk ontaardt deze speelse stokpaardrace in een grimmig machtsspel van pesten, vernedering en zelfs seksuele intimidatie. Vervolgens begint het hele vergadercircus gewoon weer opnieuw, zoals dat gaat, maar nu met één manager minder – zij is intussen tragisch geveld in dit kantoorgeweld.

Scène uit De Managers Beeld Foto Bas de Brouwer

Festival Over het IJ

Nog tot en met 14 juli vindt de 27ste editie plaats van het Over het IJ Festival: het locatietheaterfestival dat de stad als inspiratiebron én podium gebruikt. Dit jaar presenteert het festival zo’n 50 vernieuwende en tegendraadse locatietheaterproducties op de NDMS-werf en dieper in Amsterdam-Noord, waaronder maar liefst 20 premières. Aanraders naast bovenstaande producties zijn Ilias van Orkater/De nieuwkomers: Konvooi, Bloomsbury van Florian Myjer en Kim Karssen ism De Warme Winkel en Beige van Sheralynn Adriaansz bij Likeminds.

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden