Naar de bliksem

In een hoogst originele stijl, die trefzeker is vertaald, schrijft Tom Kristensen over een zelfverkozen ondergang. De roman uit 1930 is verre van gedateerd.

null Beeld .
Beeld .

Vernieling is in Denemarken een klassieker. En terecht. Deze roman van de befaamde dichter, criticus en romancier Tom Kristensen (1893-1974) is een waar meesterwerk. Knausgård schreef erover dat het een van de beste boeken is die ooit in Scandinavië is verschenen en ik kan hem geen ongelijk geven. Vernieling verscheen in 1930 en is nu dan eindelijk in het Nederlands vertaald. Nog altijd niet te laat, want al speelt het zich in de jaren twintig van de vorige eeuw af, de roman is op geen enkele wijze gedateerd. Integendeel, het is een levendig, energiek verhaal in een hoogst originele stijl geschreven.

Benauwende leegte

We volgen Ole Jastrau, een literatuurcriticus van een gerenommeerde Deense krant. Hij heeft een vrouw en een zoontje van 3, maar het is de krant die zijn leven domineert. Voortdurend wordt hij gebeld en komen er mensen bij hem langs die iets van hem willen. Hij ervaart de wereld als een strijdtoneel vol rivalen en vermomde vijanden. Alleen in de duisternis van de kroeg, waar hij steeds vaker komt, vervagen de vijandelijkheden en verbroederen collega's die elkaar in het daglicht beconcurreren. Kristensen beschrijft de barkeeper: 'Een Zweed, met een groot, gemoedelijk en sluw satergezicht, dat even vol was als de klok rond en even rood als de wijzerplaat wit, een gezellig mengsel van een hogepriester en een herbergier.' Alleen al Kristensens portretteringen van mensen en straten, lichtval in huizen en parken, gevoelens van vorderende dronkenschap of somberheid zijn een genot om te lezen. Het hoogst eigen taalgebruik van Kristensen is dan ook bewonderenswaardig trefzeker vertaald door Annelies van Hees.

De leegte van het intellectuele gekonkel benauwt Jastrau. Hij zoekt een diepere zingeving, een bevrijding van de burgerlijke waarden die het leven lijken te bepalen: status, geld en politieke stellingname. Als hij, na een nacht waarin hij de controle heeft verloren, in een politiecel ontwaakt, vraagt hij zich af: 'Hoorde hij daar thuis, zo prettig op de bodem van het bestaan? Wilde hij naar de bliksem gaan? Dat wilde hij ook, ja, dat wilde hij, dat moest... Er zat iets gezonds bij die gedachte. Dan kon hij zich laten zien voor wat hij was, voor zichzelf uitkomen.'

Zelfverkozen ondergang

Naar de bliksem gaat hij beslist. Zijn vrouw verlaat hem, zijn zoontje ziet hij niet meer - hetgeen hem het meest verdriet doet - hij laat zijn huis innemen door een bevriende student die zich onbehouwen gedraagt en zich op Jastraus kosten bezat. Jastrau neemt ontslag bij de krant en heeft geen inkomsten meer. Hij wil zijn eigen huis niet meer in, hij slaapt buiten of bij een prostituee. Alles is hij kwijt, zijn gezin, zijn baan, zijn woning, zijn status als gerespecteerd criticus. Dit laatste kan hem het minst schelen: 'Wat had dat met de oneindigheid van de ziel van doen, de ziel achter de meningen, de mens. Iedere dag een artikel over het geestelijke leven schrijven! Was je dan een groot mens?' Met het verlies van zijn baan verdwijnt ook de eerzucht en de onzekerheid. Geen collega kan hem meer kleineren of passeren, hij is onkwetsbaar geworden.

Vernieling beschrijft een zelfverkozen ondergang, maar Kristensen weet de toenemende ellende op zo'n wijze te benoemen dat het als een fantastische bevrijding aanvoelt. Hoe meer Jastrau kwijtraakt, hoe lichter zijn bestaan. Als uiteindelijk zijn huis afbrandt, jubelt hij. Waanzin ligt op de loer, maar toch klopt het; het is iets om te vieren, als lezer voel je de toenemende euforie met hem mee. Vernieling is een scherpe en geestige portrettering van een man die regelrecht op zijn ondergang afgaat, maar dit ervaart als een zoektocht naar verlossing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden