Naakten

'Een vrouwelijk naakt kan als een landschap bekeken worden.'Kan het ook andersom? De favoriete naakten van schilder Aat Veldhoen: wat een meisjes, wat een stukken, wat een compositie....

Aat Veldhoen

Gekmakend is het idee dat je uit het enorme naaktaanbod uit de geschiedenis van de beeldhouw- en schilderkunst maar tien favorieten mag kiezen. De bronzen van Riace en de David van Michelangelo moet ik dan maar vergeten en kiezen voor de vrouw. Zelf vind ik schilders en beeldhouwers die het vrouwvlees konden verbeelden de mooiste. Geef mij maar Modigliani in plaats van Morandi die alleen maar - héééé prachtig - potjes, flesjes en pannetjes schilderde.

De vrouwen van Modigliani zie ik elke dag op straat lopen, evenals die van Matisse, Memling, Rembrandt, Renoir, Van Eyck, Picasso, Gauguin, Bonnard, Beardsley, Maillol, Cranach, Ingres, Botticelli, Leonardo, Manet, Hans Baldung Grien, Utamaro, Van Dongen, Israels en Jan Sluiters. De Rubens-vrouw kent iedereen! De mens is naakt geboren; tegenwoordig kom ik er niet meer zo veel, maar vroeger toen de kinderen nog klein waren, gingen we vaak naar het naaktstrand. Ik heb daar heel wat klassieke schilderijen gezien, jonge meisjes die zich afdrogen na het baden: een Renoir! Een Matisse! Soms oude vrouwen, of een naakte man met 'n bochel, een wandelend schilderij - veel mooier, organischer, aandoenlijker dan een geklede man met een bochel.

In willekeurige volgorde: de naakte vrouw.

1. Oude naakte vrouw van Rodin. Een oude, zittende vrouw met haar rechterarm achter haar lichaam. Haar vingers dramatisch gestrekt, hoofd gebogen. Haar tepels niet meer het glanzend hoogtepunt van haar borsten, maar liggend in een kuiltje, slap. De buik puilt naar voren. Heel indrukwekkend.

2. Edward Munch. Puberteit, plm. 1893. Het tegenovergestelde van Rodin. Dit schilderij toont een kuis meisje van ongeveer vijftien jaar. Haar armen bedekken preuts haar lichaam. De borstjes nauwelijks ontloken. Vooral haar gezicht vertoont de frustratie van haar leeftijd, gekweld door het mysterie van het leven.

3. De Venus van Willendorf, 25.000 jaar voor Christus. De maker is onbekend. Ach, het is ook zo lang geleden. Misschien werden er wel jonge knapen geofferd ter meerdere glorie van haar vrouwelijke schoonheid. Een meesterwerk van maar 11,4 centimeter hoog.

4. Gustave Courbet. De oorsprong van de wereld, uit 1866. Een revolutionair schilderij. Het toont de liggende torso van een vrouw. Recht in haar kut. Bam! Haar tieten wulps naar boven. Prachtige vrouwenschilder.

5. Pierre Auguste Renoir. De baadsters, 1887. Het naaktstrand! Maar dan in het bos, aan het water. Wat een meisjes, wat een stukken, wat een compositie.

6. Picasso. Les demoiselles d'Avignon, 1907. Een nieuwe kijk op het naakt door de grootste schilder van deze eeuw.

7. Lucian Freud. Naaktportret, 1980-81. Een nog levend Engels genie, kleinzoon van een ander genie. Het toont een liggende vrouw met haar benen wijd. Eigenlijk is ze ontzettend lelijk, grof gezicht, grof lijf. Maar prachtig geobserveerd en vooral de verf is absoluut vlees geworden.

8. Ingres. Het Turkse bad, 1863. Diameter 106 centimeter. Wat een hartstochtelijk vrouwenliefhebber moet Ingres geweest zijn. Dit ronde, wonderbaarlijk mooie, geile schilderij maakte hij op zijn tachtigste!

9. Rembrandt. Bathseba, 1654. De koning van de schilders. Het is natuurlijk gewoon Hendrickje Stoffels uit Ransdorp die hiervoor poseerde. Een heel ander schoonheidsideaal dan nu - dat buikje. Vol liefde en tederheid geschilderd. Een diepzinnig naakt. Ach Rembie. . .

10. Peter Paul Rubens. Het Pelsken, plm. 1638. Zijn vrouw Helène Fourment slechts gehuld in een pels. Wat een mooie vrouw. Die bubbeltjes in haar benen. Nooit getraind.

Liesbeth Brandt Corstius

1. Marmeren vrouwenfiguur, Cycladen, tussen 2500 en 1100 voor Christus. Jeugdsentiment; de eerste keer dat ik m'n adem inhield bij het zien van een zwart/wit plaatje in een studieboek: een marmeren tors met de gestileerde eenvoud van een Brancusi.

2. Het gebed, een zwart/wit foto van Man Ray uit 1930; om de wat ongemakkelijke verhouding tussen mij en deze vrouw 'als object' en natuurlijk om het prachtige en raadselachtige (het gebed?) beeld. Van de alleraardigste maker zelf gekregen; staat al jaren op onze slaapkamer. Direct gevolgd door:

3. Het model, een levensgrote zwart/wit foto van Barbara Bloom uit 1985, omdat hier de verhouding tussen de kunstenares en haar model centraal staat. De beweging van de blote mannenbenen en -billen voegt zich naar de als in een tango achteroverleunende fotografe met het toestel voor haar gezicht.

4. Marlene Dumas, The guilt of the priviliged, een groot schilderij uit 1988. Op de grens van strand en zee ligt een vrouw op haar buik met afgewend hoofd. Het naakt is met zware contourlijnen in grote bewegingen als een statement geschilderd. Maar welk statement wordt hier afgegeven? Er bestaat een foto van de blonde Brigitte Bardot in dezelfde houding, alleen kijkt die de beschouwer juist ondeugend aan. Welke schuld draagt de blanke baadster van Dumas met zich mee?

5. Prachtig, groot doek, geschilderd in de tijd dat Willink van abstractie langzaam overging naar het (magisch) realisme met veel verwijzingen naar eerdere én latere schilderijen en naar historische (de vlag van Bolivia, de Telegraaf) en zelfs mythische (het kralensnoer van Ariadne) gegevens.

6. Canova, Pauline Bonaparte als Venus Victrix, 1808, Galeria Borghese, Rome. Ademloos liep ik om dit marmeren beeld heen en bewonderde de classicistische, volmaakte schoonheid.

7. Inez van Lamsweerde, gemanipuleerde foto uit de serie Thank you thighmaster, 1993. Inez van Lamsweerde laat zien hoe ver we moeten gaan om die volmaakte schoonheid te bereiken: op haar kleurenfoto's van vrouwelijk naakt is geen ontsierend detail meer te zien: weg zijn haar, tepels en vagina's.

8. Diana Blok, Mother, I, 1966, kleurenfoto. Diana Blok daarentegen toont de ontroering bij het zien van deze oude-vrouwenborst met parelsnoer.

9. Een vrouw op de rand van het bed, een ets van Rembrandt uit 1658. Nog een kunstenaar die de ontroering overbrengt bij het zien van een geliefd bloot lijf.

10. Aat Veldhoen, landschap, rotogravure, 1964. Oudere estheten in de kunsthistorische wereld wisten ons in die tijd te vertellen dat een vrouwelijk naakt eigenlijk 'als een landschap' bekeken moest worden. Vandaar, misschien kan het ook andersom. Ik kocht dit landschap in het winkeltje bij mij op de hoek van de Laurierstraat en de Prinsengracht voor een tientje (?), in ieder geval voor heel weinig geld. Ik bewonderde zijn vrijende paren, het initiatief om de rotogravures op de bakfiets uit te venten én zijn landschappen dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden