RECONSTRUCTIEHet voortijdige einde van Hello, Dolly!

Na twee voorstellingen viel het doek voor musical Hello, Dolly! ‘Het zal héél lang duren voordat er weer zo’n productie komt’

null Beeld Elzeline Kooy
Beeld Elzeline Kooy

Na de première werd de grootse musical Hello, Dolly!, met Simone Kleinsma in de hoofdrol, wegens de coronapandemie geschrapt. Medewerkers blikken terug op de kortstondige euforie in maart en de desillusie.

Op 12 maart, een donderdag, melden Simone Kleinsma en Paul de Leeuw zich ’s middags voor een fotosessie in het Nieuwe Luxor Theater in Rotterdam. ’s Avonds zullen ze de derde voorstelling spelen van Hello, Dolly!, de musical waarin de charmante bemoeial en koppelaarster Dolly (Kleinsma) en de zelfingenomen miljonair Horcus ten Gelder (De Leeuw) om elkaar heen draaien.

Vier dagen eerder heeft de première van Hello, Dolly! in hetzelfde theater een golf van euforie losgemaakt, bij zowel de makers als het publiek. De ‘Broadway musical comedy’ is de eerste theaterproductie van MediaLane, het snel groeiende bedrijf van Iris van den Ende. De jonge ondernemer is al succesvol als producent van tv-programma’s en live-evenementen.

Met Hello, Dolly! treedt ze in de voetsporen van haar vader, Joop. Haar keuze valt in januari 2019 op een musical die in Amerika sinds 1964 op Broadway met regelmaat wordt opgevoerd, het meest recent in 2017 en 2018, met Bette Midler als Dolly. In 1969 werd het verhaal succesvol verfilmd, met Barbra Streisand en Walter Matthau in de hoofdrollen.

Van den Ende heeft geluk, de rechten blijken beschikbaar te zijn. De ambities zijn groot. Ze wil de grootheid van de Amerikaanse productie evenaren en er in Nederland een ‘gigantische show’ van maken, met een cast waarin de besten uit het metier op het toneel samenkomen met jonge talenten. Als regisseur wordt Glenn Casale gecontracteerd, een Amerikaan met ruime ervaring die musicals als Beauty and the Beast en Peter Pan naar zijn hand zette.

Jan Rot, die eerder een Nederlandse versie van de musical Jersey Boys maakte, is de vertaler, Daan Wijnands en Eline Vroon zullen de choreografieën maken. Het zijn gelouterde namen, ‘Champions League’ zoals Van den Ende het samenvat.

Tien maanden lang zullen in 2020 voorstellingen worden gespeeld, in grote theaters in tien steden. Voor en achter de schermen worden in totaal zestig mensen ingezet. Hello, Dolly! is een kostbare productie. Om het financieel rond te krijgen, is per voorstelling een gemiddeld bezoekersaantal van duizend tot twaalfhonderd nodig. Tot de dag van de première wordt zo’n drie miljoen euro geïnvesteerd. De kaartverkoop, de reacties van het publiek tijdens de try outs: alles wijst er op dat de musical een groot succes gaat worden. 

Simone Kleinsma zit op donderdag 12 maart in het Rotterdamse Luxor-theater bij de make-up als iemand zegt dat om vier uur een persconferentie zal worden uitgezonden van premier Rutte en minister Bruins. Samen met Paul de Leeuw en een derde lid van de cast, Marjolijn Touw, hoort ze dat overal in Nederland nog dezelfde avond de theaters zullen worden gesloten.

Ze zijn verbijsterd. ‘Ik wist niet wat ik hoorde. Hè? Dus we gaan niet spelen?’ De bus met de cast is vanuit Amsterdam al onderweg naar Rotterdam. Halverwege wordt omgekeerd. De fotosessie gaat gewoon door. Aansluitend zoeken ze de artiestenfoyer van het theater op, ‘om het nieuws met een wijntje tot ons door te laten dringen.’ Als de files op de A16 en de A13 zijn opgelost, keren ze terug naar Amsterdam.

‘En dan zit je ineens thuis. Héél raar. Maar zelfs toen dacht ik nog: ach, het duurt een week. Of twee weken. Dan mogen we weer.’

De cast van Hello, Dolly!, met links vooraan Simone Kleinsma. Beeld MediaLane/Annemieke van der Togt
De cast van Hello, Dolly!, met links vooraan Simone Kleinsma.Beeld MediaLane/Annemieke van der Togt

Hoge verwachtingen, een groot budget en intensieve voorbereidingen, kortstondige euforie en tot slot de desillusie vanwege het gedwongen einde: het verhaal van Hello, Dolly! in het kort. De zestig medewerkers horen op 12 maart dat de voorstellingen worden gestopt. Op 18 juni wordt het definitieve einde aangekondigd.

Zeven medewerkers kijken terug en werkten mee aan een reconstructie van Hello, Dolly!, de musical die na de première nog maar een keer te zien was. Iris van den Ende (31) is oprichter en eigenaar van producent MediaLane. Hello, Dolly! werd vertaald door Jan Rot (62), Yan Tax (73) maakte de kostuums. Simone Kleinsma (62), Merlijne van Noppen (27) en Sacha Setubun (29) stonden op het podium, geluidstechnicus Roel van Spronsen (32) werkten achter de schermen. Wat betekende het vroegtijdige einde van Hello, Dolly! voor hen?

De aanloop

Als Iris van den Ende in de zomer van 2018 in het Shubert Theatre In New York Bette Midler ziet schitteren in Hello, Dolly!, heeft ze voor zichzelf al besloten om haar bedrijf MediaLane uit te breiden met een theatertak. Na het theaterbezoek in New York weet ze wat haar eerste voorstelling zal zijn.

Hello, Dolly! is de ultieme Broadway-musical, met alles er op en er aan. De grootheid van de productie, het decor, het ensemble, de geestigheid, het was om te smullen.’ Voor de hoofdrol heeft ze meteen Simone Kleinsma in gedachten. ‘Als er in Nederland iemand is die Dolly kan spelen, is zij het.’

Bij MediaLane wordt het team opgezet dat zal gaan bouwen aan de musical. Van den Ende trekt op met directeur theater Miel Gouda, creatief directeur Maurice Wijnen en uitvoerend producent Niels Dijkhoff. Ze organiseren de audities, stellen de cast samen en bepalen het routeschema naar de première in 2020.

null Beeld Elzeline Kooy
Beeld Elzeline Kooy

MediaLane heeft de tweedeklasrechten gekocht. Dat zorgt voor vrijheid. Een exacte kopie van het Amerikaanse origineel hoeven de Nederlandse voorstellingen daarom niet te zijn. Het script en de muziek liggen contractueel vast, de decors, kostuums en de regie niet. Van den Ende wil een eigen, meer eigentijdse versie van de musical maken.

Als kostuummaker wordt Yan Tax gekozen, een man met een grote reputatie. Hij ontwierp de kostuums voor talloze internationale en Nederlandse musicals, tv-producties en films, Zwartboek onder meer. Toen Van den Ende hem begin 2019 belde, reageerde hij aanvankelijk lauw. ‘Ik dacht bij Hello, Dolly! aan oude meuk. Maar Iris overtuigde me ervan dat het een grootse, meeslepende productie zou worden.’

Vooral in het ensemble krijgt jong talent een kans. Merlijne van Noppen (27) wordt, tot haar eigen verbazing, uitgekozen voor het ensemble, het gezelschap dansers en zangers. Hello, Dolly! kent ze vooral van de film uit 1969, met Barbra Streisand.

Van Noppen haalt de eindstreep na vier auditierondes en krijgt een extraatje, een rol als invaller van Ireen Allooy, de hoedenmaakster. ‘Ik kon het niet geloven. Meen je dat nou serieus, zei ik toen ik werd gebeld. Het was de kers op de taart.’

De ploeg die achter de schermen gaat werken, bestaat uit ongeveer dertig mensen. Geluidstechnicus Roel van Spronsen (32) weet van Hello, Dolly! niet veel meer dan dat het een klassieker is. Hij kent alleen het nummer en de muziekstijl, ‘een beetje’. De musical is zijn eerste grote productie. Hij verheugt zich er op. ‘Het is geweldig om het geluid te mogen verzorgen van een vakvrouw als Simone.’

Vertaler Jan Rot is een van de eersten die wordt benaderd. Al in januari 2019 wordt hij in het kantoor van MediaLane in Amsterdam van de plannen op de hoogte gebracht. Hij hoort dat niet voortijdig mag uitlekken dat MediaLane een theatertak gaat opzetten. De tweede mededeling: ‘We willen Hello, Dolly! doen. Groots.’ Rot belooft strikte geheimhouding en kan wel janken van blijdschap. ‘Zo’n mooie, klassieke musical – dat is toch het hoogste voor een vertaler.’

Iris van den Ende: ‘Toevallig had Simone Kleinsma Bette Midler ook in New York zien spelen. Ja, zei ze, ik wil niets liever, ik zou het fantastisch vinden.’ Dit is er eentje die op haar lijstje staat, was de reactie van Kleinsma. Een geluksvogel, noemt ze zichzelf.

null Beeld Elzeline Kooy
Beeld Elzeline Kooy

De eerste repetitie, 9 januari 2020, Almere

Nu begint het echt, denkt Merlijne van Noppen (ensemble) als ze in Studio 11 in Almere aan de muren de kostuumontwerpen van Yan Tax ziet hangen, met daarop foto’s geplakt van de hoofden van de cast. Eerder al is begonnen met de muzikale repetities, met name de koorpartijen.

Regisseur Glenn Casale is overgekomen uit Amerika. De stemming is opgewonden. Ter kennismaking zijn alle medewerkers uitgenodigd om naar de studio te komen. Er worden gebakjes geserveerd met het logo van de musical. Het voelt als een eerste schooldag, vindt Kleinsma. Het is de eerste keer dat de teksten van Jan Rot worden gelezen en gezongen. Tot zijn genoegen wordt er gelachen wanneer dat wordt beoogd.

De tafels zijn opgesteld in hoefijzervorm. Simone Kleinsma zit aan het hoofd, naast Paul de Leeuw en Jörgen Raymann, de twee mannen die afwisselend de rol van Horcus ten Gelder voor hun rekening zullen gaan nemen. De eerste scriptlezing is het begin van ‘twee maanden keihard werken’, aldus Kleinsma.

Ze maakt indruk. ‘Het is heel gaaf om te zien hoe ze in een rol kruipt’, merkt Van Noppen. De zorgzaamheid van de musical-veteraan wordt geprezen, ook door Iris van den Ende. Een feest, noemt ze de periode van de eerste repetitie tot de première, met elf try-outs. Het gevoel dat Hello, Dolly! een groot collectief succes zal worden, overheerst. Het is niet alleen mijn avontuur, constateert Van den Ende.

De première, 8 maart, Rotterdam

Een dag voor de première wordt Iris van den Ende gebeld door Paul de Leeuw, vanuit het OLVG in Amsterdam. Paniek, hij is in het ziekenhuis met Simone Kleinsma. De avond tevoren heeft ze in de laatste try-out nog ‘enorm staan zingen’, maar ’s ochtends heeft ze heeft geen stem meer. De oorzaak is een ‘rare hoest’. Een bevriende KNO-arts constateert dat ze haar stem heeft stuk gehoest.

Onmiddellijk je mond houden, adviseert de arts. Het is ernstig, hij constateert dat ze bloed op haar stembanden heeft. Kleinsma heeft het niet eerder meegemaakt, ‘ik zei altijd dat mijn stem van beton was’. Ze krijgt medicijnen voorgeschreven.

MediaLane laat een noodscenario in werking gaan. Zaterdag komt de cast bijeen voor een doorloop, met ‘understudy’ Marjolijn Touw als Dolly. De spanning loopt hoog op. Touw is er nog niet klaar voor en iedereen rekent op Kleinsma, de blikvanger en de vrouw op de posters.

Zondagochtend laat Kleinsma zich opnieuw onderzoeken. De medicijnen zijn aangeslagen, ze krijgt toestemming om de première te spelen. Iris van den Ende zit in de auto als ze wordt gebeld, ze is al op weg naar Rotterdam. Haar galajurk ligt in de achterbak. Het zweet staat op haar rug als de ‘enorme ontlading’ volgt. ‘We mogen.’

Van den Ende bekijkt de voorstelling met klamme handen en peilt voortdurend de reacties in de zaal. De première in het Nieuwe Luxor verloopt vlekkeloos. De stem van Kleinsma houdt het. De start van de tour wordt uitbundig gevierd. Het is een bekend script, stelt kostuumontwerper Yan Tax vast. Hij is niet dol op premières, ‘want dan geeft iedereen elkaar toch alleen maar complimenten.’

null Beeld Elzeline Kooy
Beeld Elzeline Kooy

Er zijn 1.500 bezoekers, merendeels vrienden, familieleden en kennissen van de cast en de crew, aangevuld met BN’ers. Swing (een vakterm voor de reserve van het ensemble) Sacha Setubun heeft zijn moeder, broer en diens vriendin uitgenodigd, geluidsman Roel van Spronsen zijn ouders en zijn zus. Alles is perfect gegaan, constateren ze. Op de grote trap laat iedereen zich fotograferen,

Gezoend wordt er nauwelijks en er worden geen handen geschuwd, maar afstand houdt niemand. Overal staat handgel, maar corona is nauwelijks een gespreksonderwerp. Toen vertaler Jan Rot een week eerder bij een ontmoeting met Joop van den Ende een elleboog toegestoken had gekregen, dacht hij dat de theaterproducent zijn hand had gekneusd.

Iris van den Ende verbaast zich op de dag van de première over haar vader en moeder. Ze geven geen handen in het Nieuwe Luxor. Ze vindt het overdreven en begrijpt het pas later, na het verlaten van wat ze de ‘Hello, Dolly-bubbel’ noemt.

De pers is gematigd enthousiast. Het Broadway-gevoel gutst van de bühne, schrijft NRC Handelsblad. De Volkskrant concludeert dat de ‘ouderwetse musical’ vooral overtuigt als kleurrijk spektakel. Het Algemeen Dagblad prijst Kleinsma, maar gruwt van wat ‘burgertruttige humor’ wordt genoemd.

Het einde, 18 juni, Almere

Op 17 juni krijgen alle medewerkers een mail van MediaLane, met een uitnodiging om de volgende dag naar Studio 11 in Almere te komen. Wie daar niet toe in staat is, kan de bijeenkomst volgen via een videoverbinding. De ernst is iedereen duidelijk, de hoop is ruim drie maanden na de première vervlogen. Merlijne van Noppen voelt aan alles dat het klaar is en ook Sacha Setubun is voorbereid op de klap.

Om het groepsgevoel te bewaren, heeft MediaLane de afgelopen maanden online bingo’s en quizzen georganiseerd. Geleidelijk aan worden alle activiteiten gestaakt. De repetities worden stil gelegd, de zoektocht van Roel van Spronsen naar het perfecte geluid stopt.

Iris van den Ende staat onder grote druk, niet alleen vanwege Hello, Dolly! Op 11 maart, de dag van de tweede voorstelling, is ze hals over kop naar Berlijn gereisd. Een andere show van MediaLane, Magic Mike Live!, moest worden aangepast vanwege coronamaatregelen. Ze spreekt in Berlijn met de crew. In Amsterdam krijgen de honderd werknemers van MediaLane te horen dat ze voorlopig thuis moeten werken.

Een paar dagen na Hello, Dolly! wordt ook de show in Duitsland stilgelegd. Van den Ende trekt het zich persoonlijk aan en heeft het gevoel dat alles is ingestort wat de afgelopen maanden is opgebouwd. Het is crisis. Driekwart van de activiteiten van MediaLane moeten worden gestaakt.

De conclusie is onvermijdelijk. Van den Ende raadpleegt haar vader, zoals ze wel vaker doet, en vraagt hem of ze in de goede richting zit. Dat bevestigt hij.

Een musical met de omvang van Hello, Dolly! kan niet coronaproof worden gemaakt en is te kostbaar om te spelen voor een kleiner publiek. ‘Honderden scenario’s’ worden er gemaakt, maar niet een variant voldoet. Van den Ende toont haar betrokkenheid door talloze videocalls te organiseren en heeft te doen met de cast. ‘Wij zijn aan het werk, maar zijn kunnen alleen maar wachten en wachten.’

Een groot aantal medewerkers komt op 18 juni naar Studio 11. Er wordt afstand gehouden in de repetitieruimte en iedereen draagt een mondkapje. Als Van den Ende aan haar toespraak begint, klinkt gesnik. Ook Kleinsma voert het woord, kort. Een dag om te rouwen, noemt ze het, en iedereen voelt hetzelfde.

null Beeld Elzeline Kooy
Beeld Elzeline Kooy

Ten slotte

Yan Tax: ‘Zoiets als dit heb ik in de afgelopen veertig jaar niet eerder meegemaakt. Ik heb het verdriet nog steeds niet verwerkt. Het is onverteerbaar, ik word er nog regelmatig door geraakt.’

Kleinsma: ‘Hello, Dolly! was voor heel veel jonge mensen ook een kans om zich te laten zien, om hun carrière een zet te geven. Ik heb ontzettend met ze te doen. Eindelijk was er weer een musical met heel veel dansnummers. Het zal héél lang duren voordat er weer zo’n productie komt.’

Merlijne van Noppen: ‘Het is alweer een tijd geleden, het verdriet is gezakt. Hello, Dolly! is nu vooral een mooie herinnering. Ik ben begonnen met een schrijfcursus, door het wegvallen van werk had ik er ineens de tijd voor. Ik ben heel dankbaar dat MediaLane mij doorbetaalt, maar het voelt ook gek, omdat ik er niets voor terug kon doen. Ik schaamde mij er soms bijna voor.’

Iris van den Ende: ‘Veel mensen vragen of ik gedemotiveerd ben. Nee, helemaal niet. Ik heb er aan geproefd en ik vond het fantastisch. Ik ben alleen maar enthousiaster geworden over theater. We zijn allemaal enorm geraakt, niet alleen ik, iedereen, maar dit motiveert om door te gaan; om nog meer mooie producties te maken en het vak nog beter onder de knie te krijgen.’

Setubun: ‘In het begin had ik het heel zwaar. Ik miste het dansen, het fysieke werk, en ik miste het contact met andere mensen. Ik raakte een beetje in de knoop. Een goede vriend van me gaf me het advies om een hond te nemen. Die heb ik nu en dat helpt enorm. Het is natuurlijk een cadeautje van MediaLane dat we worden doorbetaald, maar het liefst wil je gewoon op het podium staan en de wereld laten zien wat we hebben gemaakt.’

Van Spronsen: ‘Eind juni moesten we de geluidsapparatuur weghalen uit het theater in Rotterdam. De spullen gingen terug naar Engeland, daar waren ze gehuurd. Voor mij was dat het allerpijnlijkste moment. We zouden niet gaan touren, het was afgelopen. Toch is Hello, Dolly! een belangrijke stap in mijn carrière geweest. Daar ben ik dankbaar voor.’

Jan Rot: ‘Ik vond het vooral sneu voor MediaLane. Dan maak je zo’n gouden start en wordt een paar dagen later alles afgeschoten. Voor de cast en de crew was het vreselijk om niet te kunnen laten zien waar ze zo keihard voor hadden gewerkt. Ik heb Hello, Dolly! in elk geval één keer in alle glorie gezien. Met Waitress ging het helemaal raar, die musical heb ik ook voor MediaLane vertaald. Waitress had in september in première moeten gaan, maar werd al vóór de repetities gecanceld.’

Iris van den Ende: ‘Van huis uit heb ik meegekregen om te zorgen voor sfeer; om goed voor de mensen te zorgen. Bij elke keuze heb ik dat de afgelopen negen maanden in gedachten gehouden, maar het verdriet heb ik niet weg kunnen nemen. Simone zei in Almere dat Hello, Dolly! nooit uit haar doosje met herinneringen zou verdwijnen, omdat het zo mooi was geweest. Zo zie ik het ook. Het was een geweldig avontuur.’

Grote tv-producent

Drie jaar na haar studie aan de Filmacademie, in 2014, richtte Iris van den Ende een bedrijf op dat snel is uitgegroeid tot een van de grootste Nederlandse tv-producenten. MediaLane is de producent van onder meer Even tot Hier, Ellie op Patrouille, Ranking the Stars, de TV Show van Ivo Niehe, Erica op Reis en Nederland op Film. In het eerste jaar nam MediaLane E.V.A. Media over, het mediabedrijf van Paul de Leeuw. Voordat ze begon met MediaLane werkte Van den Ende voor Talpa, onder meer bij The Voice of Holland. MediaLane organiseert ook grote live-evenementen. Hello, Dolly! was de eerste theaterproductie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden