nieuws

Na een grondige renovatie is Pieter Teylers Huis in Haarlem nu open voor publiek

Het voormalige woonhuis van handelaar en filantroop Pieter Teyler is onderdeel van Teylers Museum.

Anna van Leeuwen
Pieter Teylers Huis in Haarlem. Beeld Studio Johan Nieuwenhuize
Pieter Teylers Huis in Haarlem.Beeld Studio Johan Nieuwenhuize

Het voormalige woonhuis van handelaar, bankier en filantroop Pieter Teyler (1702-1778) in Haarlem is na een grondige renovatie publiek toegankelijk. Dit ‘Huis van de Verlichting’ is nu onderdeel van Teylers Museum. Sinds afgelopen zondag zijn museumbezoekers welkom.

In het monumentale pand aan de Damstraat woonde de grondlegger van het oudste museum van Nederland. Tot 1885 was het huis in gebruik als entree van Teylers Museum, daarna fungeerde het als woon- en kantoorruimte voor museummedewerkers. Voorafgaand aan de museumrenovatie die in 2013 begon, bleek het in deplorabele staat. ‘Het was een ruïne’, zegt museumdirecteur Marjan Scharloo. ‘Er lag helemaal geen fundering onder. Dat moest dus als eerste worden aangepakt.’ Nu ligt er een dunne betonnen laag onder het huis, om scheuren te voorkomen.

Een deel van de aanpassingen aan het huis, die 7,5 miljoen euro kostten, zijn feitelijk onzichtbaar. Het doel was om de woning zo veel mogelijk terug te brengen in de oorspronkelijke staat. Scharloo wijst in de marmeren gang om zich heen: ‘De verlichting van de nooduitgangen is verstopt achter het stucwerk, en ook de sprinklerinstallatie is verstopt.’ Pas in geval van nood komen die 21ste-eeuwse toevoegingen tevoorschijn.

In de marmeren gang van Pieter Teylers Huis zijn de sprinklerinstallatie en de verlichting van de nooduitgangen verstopt achter het stucwerk. Beeld Studio Johan Nieuwenhuize
In de marmeren gang van Pieter Teylers Huis zijn de sprinklerinstallatie en de verlichting van de nooduitgangen verstopt achter het stucwerk.Beeld Studio Johan Nieuwenhuize

Teyler leefde op stand. In zijn huis, dat ook voor zaken werd gebruikt, is dat duidelijk te zien. In de bestuurderskamer was een landschap op de muur geschilderd. Destijds was het besteld voor 500 gulden. Scharloo: ‘Een enorme som geld, daar kon je toen een heel huis van kopen.’ Omdat niet bekend is hoe de kostbare schildering er precies uitzag, is in die kamer gekozen voor behang met een italianiserend landschap.

Bezoekers kunnen zich ook vergapen aan een verzameling Chinees porselein: maar liefst 146 stukken staan te pronken. Omdat niet de hele inventaris bewaard is gebleven, maar deze wel goed is gedocumenteerd, is ook nog een maquette gebouwd van het hele huis met alles wat daarin stond toen Teyler in 1778 overleed. Een deel van het interieur is daarvoor met behulp van 3D-printers op schaal gereconstrueerd.

Behang met italianiserend landschap in de bestuurderskamer van Pieter Teylers Huis.    Beeld Studio Johan Nieuwenhuize
Behang met italianiserend landschap in de bestuurderskamer van Pieter Teylers Huis.Beeld Studio Johan Nieuwenhuize

Toch gaat het hier in Haarlem nadrukkelijk niet alleen om uiterlijk vertoon. Wat het museum vooral duidelijk wil maken, is welke verlichtingsidealen Teyler bewogen om zijn rijkdom te delen met de inwoners van Haarlem. Scharloo: ‘Hij geloofde dat iedereen een goed leven verdiende.’

Als een soort 18de-eeuwse Bill Gates bracht Teyler zijn rijkdom onder in een filantropische stichting. Vanuit die stichting is Teylers Museum ontstaan, omdat in het testament van de bankier (dat nu ook is tentoongesteld) stond dat hij de kunsten en de wetenschappen wilde bevorderen.

Voor de pandemie ontving het museum meer dan 130 duizend bezoekers per jaar. Die zullen door Pieter Teylers Huis ook gaan nadenken over ‘de ‘Pieter Teyler in zichzelf’, hoopt de museumdirecteur. In het huis wordt namelijk aandacht besteed aan de wereldverbeteraars van nu, zoals Greta Thunberg en Malala Yousafzai.

Scharloo: ‘We vonden het belangrijk om het huis niet te bevriezen in het verleden, maar de idealen van Teyler een toekomst te geven.’ Zelf zal Scharloo einde dit jaar na twintig jaar het museum verlaten. Marc de Beyer, nu nog directeur van Museum Gouda, volgt haar per 1 januari 2022 op. Voorlopig zijn museumbezoekers welkom op de begane grond van Pieter Teylers Huis, vanaf 1 maart 2022 is ook de bovenverdieping met een rondleiding toegankelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden