Achtergrond Andy Warhol

Na 50 jaar keert Andy Warhol terug in Stockholm

De Popart-kunstenaar begon zijn Europese opmars in Zweden, waar later nog werk van hem werd vervalst door het museum.

Andy Warhol in 1968 in het Moderna Museet in Stockholm. Beeld Moderna Museet Stockholm

In 1967 kreeg de Amerikaanse zeepfabriek Brillo het verzoek om 300 lege kartonnen dozen te verschepen naar het Moderna Museet in Stockholm. Ze waren bestemd voor de eerste museale solo-expositie van Andy Warhol in Europa, in 1968. Het  was te duur gebleken om de houten exemplaren die de popart-kunstenaar zelf had gemaakt, uit New York te laten transporteren.

Brillo leverde uiteindelijk 500 dozen voor 20 dollarcent per stuk. Hoe kon de fabriek weten dat hun iconische beeldmerk in 1990 zou leiden tot een van de grootste schandalen in de Zweedse kunstwereld?

Nu blikt het Moderna Museet met ‘Warhol 1968’  terug op die geruchtmakende tentoonstelling van vijftig jaar geleden. Anno 2018 zijn de muren beplakt met zilverfolie, uit de luidsprekers schalt The Velvet Underground. Het gaat het museum - in 1968 én in 2018 - niet zozeer om de losse kunstwerken, maar om de ‘totaalbeleving’.

Brief van de firma Brillo aan het Moderne Museet over de levering van Brillo-dozen voor expositie Andy Warhol. Beeld Moderna Museet Stockholm

‘De zilverfolie verwijst naar The Factory, Warhols studio in New York’, zegt curator John Peter Nilsson. ‘Warhol gebruikte die folie om meer licht te krijgen. En in 1968 zou de Velvet Underground in Stockholm komen spelen, maar dat bleek te duur. In plaats daarvan werden hun platen in het museum gedraaid.’

Met de huidige expositie wil het Moderna Museet het beeld van Warhol (1928-1987) als cynische, op geld beluste kunstenaar-ondernemer bijstellen. ‘Hij voelde zich niet thuis in Pittsburgh, waar hij opgroeide in een arm, gelovig migrantengezin uit het huidige Slowakije’, zegt Nilsson. ‘In New York vond hij zichzelf opnieuw uit en werd hij succesvol met reclamewerk.’

Andy Warhol in Stockholm, 1968. Beeld Moderna Museet Stockholm

Toen hij vanaf 1962 kunst begon te maken, zoals de Campbells-soepblikken en de Brillo-dozen, kreeg hij weinig waardering van andere popart-collega’s. The Factory groeide intussen wel uit tot pleisterplaats voor paradijsvogels. ‘Drugsverslaafden, travestieten, het werd the place to be. Het idee was dat iedereen een superster kon zijn. Alles kon van goud zijn.’

Op 3 juni 1968, na de expositie in Stockholm, raakte Warhol zwaargewond bij een moordaanslag in The Factory. Hij gooide zijn leven opnieuw radicaal om. The Factory verruilde hij voor een strak kantoor met kale, witte muren: Andy Warhol Enterprises, Inc. ‘De kritiek dat hij een business-kunstenaar werd, is onterecht’, oordeelt Nilsson. ‘Hij bleef creatief en een kind van de tijdgeest. The Factory reflecteert de hedonistische jaren zestig, zijn Enterprises, Inc. weerspiegelde de massaconsumptie van de jaren zeventig en tachtig. We zullen nooit echt greep op hem krijgen.’

Originele kartonnen Brillo-doos. Beeld Andy Warhol, Brillo Soap Pads Box , 1968 copyright 2018 Andy Warhol Foundation for the Visual Arts/ARS, New York

Warhols beroemdste citaat, ‘In the future, everyone will be world-famous for 15 minutes’, blijkt overigens ook in Stockholm het licht te hebben gezien. De tekst stond op een poster die in het museum hing en stond in de catalogus. ‘Warhol verklaarde bij de opening dat hij dat zelf nooit had gezegd. Er stonden wel meer verzonnen citaten in de catalogus. Maar hij vond het prima, want hij hád het zo kunnen zeggen.’

Het typeert volgens Nilsson Warhols oeuvre. ‘Want wat is echt, wat een kopie? De Brillo-dozen en de Campbell's-blikken bestonden immers ook al .’ Bij die verwarring bleef het niet. In 1990, drie jaar na Warhols dood, liet de toenmalige museumdirecteur in Stockholm 105 houten Brillo-dozen namaken. Hij beweerde  dat het originele Warhols uit 1968 waren.

Nadat er tientallen waren doorverkocht, merkte de Andy Warhol Foundation de partij uit 1990 als vervalsing aan. Nilsson moet toegeven: ‘Dat was geen beste beurt van ons museum.’

Warhol 1968, Moderna Museet, Stockholm. T/m 17 februari 2019.

Nationalmuseum Stockholm gaat weer open

Op een steenworp afstand van het Moderna Museet in Stockholm ligt het Nationalmuseum. Het gebouw uit 1866 is vijf jaar gesloten geweest voor een grondige renovatie. Sinds 13 oktober is het weer open. Het museum toont schilderijen, beelden en tekeningen uit 1500-1900 en toegepaste kunst, design en portretten van de vroege Middeleeuwen tot nu. Het Nationalmuseum belooft een ‘spectaculaire eigentijdse presentatie met respect voor de originele architectuur’.

Striptekenaar Typex wist wat hij wilde: een biografie van Andy Warhol tekenen. Groeide het project uit zijn voegen? Natuurlijk. Na vijf jaar is Andy er.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.