Na 50 jaar durfde Cremer de brieven van zijn grote liefde Loesje te lezen; in zijn mooie memoires kijkt hij terug

Boek (non-fictie) - Sirenen (Odyssee deel 2)

In deel twee van zijn memoires blikt Jan Cremer berouwvol terug op een onmogelijke liefde. De wanhoop van de twee twintigers is goed getroffen.

Natuurlijk ontbreekt de bravoure niet, de verteller heet tenslotte Jan Cremer. Zoals in het verhaal over de ruzie die hij op Ibiza krijgt met een playboy, 'de verwende zoon van de lijfarts van Franco', die hem met een stuk staal een oog uitslaat, 'dat er in het ziekenhuis weer in genaaid wordt'. Akkefietje.

De plaagstootjes naar kunstbroeders ontbreken evenmin, zoals de herinnering aan mei 1965, de cruise met de Holland-Amerika Lijn naar New York, met het hele gezelschap rond Ramses Shaffy, waartoe ook zangeres Liesbeth List behoorde, evenals haar geliefde Cees Nooteboom (die van diezelfde trip verslag deed als Volkskrant-columnist). 'Ik breng de avonden door in de Jungle Bar. Nooteboom bij het buffet, waar hij elke avond als allereerste zijn bord volschept.'

Behalve die vertrouwde ingrediënten bevat Sirenen, de terugblik van Jan Cremer op de liefdesrelatie die hij in de jaren zestig had met de hoogbenige mannequin Loesje Hamel (1938-1974), nog iets anders. Tranen. Spijt. Uitroepen. Zelfverwijten.

Na vijftig jaar heeft Cremer, inmiddels 77 jaar oud, de brieven durven lezen die de jonge Loesje hem destijds stuurde, als ze het weer eens hadden uitgemaakt of elkaar vanwege reizen of werk een tijdje niet konden zien. Wat hij ziet is zonneklaar: hij heeft zijn grote liefde laten lopen, door zijn eigen vluchtgedrag en ontrouw.

Loesje Hamel en Jan Cremer in New York. Foto Archief Cremer © JCPCNY (Jan Cremer Photo Collection New York)

In Ik Jan Cremer 3 (2008) kwam Loesje Hamel ook al voor, onder de naam Louise, die vlak voor hun afscheid in zijn agenda de woorden krabbelt die hij pas leest als ze uit het zicht is: 'Einde van Louise omwille van Jayne.' In Sirenen leest Jan de volgende woorden een dag later, als hij in de rol van vriendje van de actrice Jayne Mansfield op Kennedy Airport staat en in zijn agenda blikt: 'EINDE LOESJE OMWILLE VAN JAYNE.'

Maar waar die passage in Ik Jan 3 een voetnoot was, krijgt Loesje nu het volle pond. Net als in Fernweh, het vorig jaar verschenen boek over Cremers avontuurlijke vader, maakt de schrijver de balans op, eerlijker dan ooit tevoren. Je zou bijna stellen dat hij voor Loesje te grote woorden gebruikt ('Jij was mijn ziel en dat heb ik altijd verborgen gehouden'), aangezien hun samenzijn telkens kortstondig en snel conflictueus was.

Anderzijds, en dat maakt van Sirenen een breekbaar document: de wanhoop van twee twintigers die ineens met roem, drugs en andere verleidingen moeten omgaan, die naar elkaar verlangen maar niet weten hoe zich te gedragen als ze samen zijn, en die zich in aandoenlijke epistels laten gaan (Zij: 'Waarom zou ik toch van jou houden en niet van iemand anders. Het zal wel zo moeten. Mooi is zo'n oranje pen'), is goed getroffen.

Loesje Hamel en Jan Cremer. Foto Archief Cremer © JCPCNY

De wilde schilder en schrijver heeft drie kleine kinderen bij de manisch-depressieve Hester le Clerq, en de gevierde mannequin en cabaretière is een paar jaar getrouwd met de acteur Jules Hamel. Er komt steeds van alles tussen, en als ze even niet in bed liggen hebben ze al gauw mot - maar toch blijven ze elkaar opzoeken, schrijven, plannen maken, ook nadat Loesje zwanger is geraakt van Jan en in het ziekenhuis het kind verliest terwijl hij de hort op is.

Toen zij op haar 35ste stierf aan de gevolgen van kanker, zagen ze elkaar al jaren niet meer.

Loesje kon dromen van een carrière op Broadway, Jan van een Saksische boerderij in Twente, 'omringd door goudgele korenvelden, met heel veel dieren'. Hoe kon dat ooit samen?

Toch voel je aan alles dat deze onmogelijke liefde zowel wederzijds als echt is geweest.

Sirenen (Odyssee deel 2)

Non-fictie
Jan Cremer
De Bezige Bij; 240 pagina's; euro 19,99.

Jan Cremer en Loesje Hamel. Foto Archief Cremer © JCPCNY
Meer over