Na 100 jaar reikt De Stijl tot in alle uithoeken van de kunst- en designstroming

De Stijl viert zijn 100-jarig bestaan. Hoe ver reikt de invloed van de bekendste Nederlandse kunst- en designstroming nog? Een kleine inventarisatie.

Beeld Aisha Zeijpveld

Ontwerpduo Scholten & Baijings

Carole Baijings: 'Onze geometrische vlakverdeling, het heldere kleurgebruik, de strakke vormtaal, het is ongetwijfeld terug te voeren op De Stijl. Maar we zijn daar geen moment mee bezig. Als we al beïnvloed zijn, is het onbewust.' Stefan Scholten: 'Dat is het. Als Nederlandse ontwerper kun je niet om De Stijl heen. Ik ken hun werk door en door, al heb ik er geen enkel boek over. Maar de strengheid van Mondriaan en Van Doesburg, dat is niet meer van deze tijd. Ons kleurgebruik is zachter. In plaats van één rood en één geel gebruiken wij soms tien rood- of geeltinten in een werk. Omdat de kleuren soms zo subtiel verschillen, bakenen we de kleurzones scherp af. Vlakken en rechte lijnen zijn daarvoor geschikt. Een soort form follows colour.' Baijings: 'Als we een servies ontwerpen voor een Japans porseleinmerk, hebben we heel ander kleurenpalet dan voor een Italiaanse meubelproducent.' Scholten: 'Die kleurkeuze voeren we zorgvuldig door, tot de verpakking en de winkelschappen. Dat conceptmatige denken, dat veel Nederlandse ontwerpers hebben, zie ik als erfenis van De Stijl.' Baijings: 'Volgend jaar verschijnt bij Ikea een interieurcollectie van ons. Dat is onze manier om schoonheid en kwaliteit voor velen bereikbaar te maken. Dan werken we feitelijk vanuit eenzelfde verheffingsideaal als De Stijl.'

Ontwerpersduo Scholten en Baijings - Set Design: Studio Knol, Realisatie en designassistentie: Sansplus Beeld Aisha Zeijpveld

Ontwerper Sabine Marcelis

'Voor het filmfestival in Cannes mocht ik het Nederlandse paviljoen ontwerpen. Aanleiding was het 100-jarige bestaan van De Stijl. Ik heb daarvoor een schilderij van Mondriaan figuurlijk uit elkaar getrokken. Bij binnenkomst zie je vanaf één plek dat schilderij op reuzeformaat. Als je verder naar binnen loopt, blijken de zwarte lijnen het frame van roomdividers te zijn. De rode, blauwe en gele vlakken zijn het glas van tafels en schermen. De ruimte moest afgescheiden vergaderplekken hebben.

'Doordat ik op 9-jarige leeftijd naar Nieuw-Zeeland ben geëmigreerd, heb ik pas op latere leeftijd kennisgemaakt met De Stijl. Op de opleiding Industrieel Ontwerp in Nieuw-Zeeland werd De Stijl als zeer belangrijk gezien. Ik was er meteen door gegrepen. Niet omdat het Nederlands is, maar door de eenvoud en directheid. Door de abstractie is het tijdloos. De Stijl oogt nog steeds modern. Mijn werk is altijd opgebouwd uit geometrische vormen en primaire kleuren, vaak maar één per object. Ook werk ik hoofdzakelijk met twee materialen, glas en kunsthars. Door dit abstract minimalisme kan ik spelen met lichteffect en kleurnuance, variëren met gladde en matte oppervlakken en materiaaldikte.

Op het online videokanaal van de gezamenlijke Nederlandse musea Arttube.nl zijn vijf minidocumentaires te zien over hoe hedendaagse Dutch designers, onder wie Piet Hein Eek en Studio Rens zijn beïnvloed door De Stijl.

Art direction i.s.m. studio KNOL / Set design: studio KNOL / Realisatie en designassistentie: SansPlus/ Fotografie-assistentie: Timo Steenvoorden

Ontwerper Sabine Marcelis - Set Design: Studio Knol, Realisatie en designassistentie: Sansplus Beeld Aisha Zeijpveld

'Mijn werk is rationeel. Voordat een ontwerp wordt gemaakt, heb ik uitgedacht hoe het eruit moet zien. Ik streef naar perfectie. Alles wat je ziet, heeft een reden. Niets mag afleiden van de essentie van een ontwerp. Toch is mijn werk divers. Ik maak gebruiksvoorwerpen, maar ook sierobjecten. Ik ontwerp vaker interieurs. Met architectenbureau OMA van Rem Koolhaas heb ik de entree van het KaDeWe, het grootste warenhuis van Berlijn, heringericht. Ook met OMA heb ik het interieur van een luxe modewinkel in Parijs ontworpen.

'De Stijl-leden als Gerrit Rietveld en Theo van Doesburg combineerden ook abstracte kunst, meubels en architectuur. Dat geeft mij het zelfvertrouwen ook radicale keuzes te maken.'

Ontwerper Maarten Baas

'Dankzij De Stijl zit het ter discussie stellen van aannames en het bevragen van tradities in het dna van bijna alle Nederlandse ontwerpers. Het zit in elk geval in míjn dna. Wat ik inspirerend vind aan De Stijl, is dat ze omwille van een andere koers rigoureus hebben gebroken met het verleden. Ik ben ooit begonnen met het verbranden van oude meubels om zo iets nieuws te creëren.

'Maar ik zoek in De Stijl geen directe inspiratie. Met die dogmatische geometrie en dat minimalistische kleurgebruik heb ik eerlijk gezegd niet zoveel. In mijn werk zit volgens mij geen enkele rechte lijn. Het is vooral de mentaliteit die mij aanspreekt. De radicale vrijheid en vernieuwingsdrang. Je kunt je afvragen of Mondriaan als hij nog had geleefd nu ook uitsluitend rechte lijnen zou schilderen. En waarschijnlijk zou Gerrit Rietveld nu met 3D-printers werken. Neem zijn rood-blauwe stoel, dat is niet alleen een stoel, maar ook een kunstwerk dat een groter verhaal vertelt. Het vertegenwoordigt een nieuwe opvatting over vorm, over schoonheid, over hoe de wereld eruit moet zien.

Ontwerper Maarten Baas - Set Design: Studio Knol, Realisatie en designassistentie: Sansplus Beeld Aisha Zeijpveld

'Dat verhalende aspect van design, dat zie je ook in mijn werk. Met mijn Clay furniture zocht ik naar een andere taal. Juist dat kinderlijke van gekleide meubels stond haaks op het tien jaar lang zo populaire blingblingdesign.

'En waarin De Stijl mij ook inspireert, is de vermenging van beeldende kunst, design, architectuur, literatuur en theater. Ik probeer ook voortdurend de grenzen van mijn vakgebied op te rekken. Ik heb theaterdecors ontworpen en heb samengewerkt met de dichter Ingmar Heytze. Voor mijn Real Time-klokken heb ik films gemaakt waarin een acteur speelt. In de ruimte die tussen afgebakende disciplines ligt, kan iets nieuws ontstaan. Net als De Stijl maak ik betaalbare industriële stoelen, maar ook ambachtelijke objecten voor het avant-gardepubliek van galeries. Die vrijheid is voor mij onmisbaar.'

Ontwerpduo Raw Color

Daniera ter Haar: 'Zwart, wit, rood, geel en blauw - dat is De Stijl. Natuurlijk zijn er nog veel meer kenmerken, maar die ordening van kleur is voor ons heel herkenbaar. Wij heten niet voor niets Raw Color. Waarbij dat 'Raw' staat voor de zoektocht naar eenvoud, de pure kleuren. Kleur is ons vertrekpunt. Zo hebben we een onderzoek gedaan naar pigment van groenten, zoals bieten en wortels. Voor het TextielMuseum in Tilburg hebben we een serie dekens ontworpen, die zijn geweven in kleurvlakken, oplopend in intensiteit van 10 tot 100 procent.'

Christoph Brach: 'Een groot verschil met De Stijl zit 'm in het feit dat wij speelser zijn. Wat gebeurt er als je geel met blauw, een beetje zwart en rood mengt? En hoe verandert een geeltint als je die op papier of textiel aanbrengt?

'Het werk van De Stijl, vooral dat van Mondriaan, is zo herkenbaar dat het jammer genoeg vaak wordt gebruikt als merchandise. Het wordt een 'stijltje' wanneer je het te vaak in deze context ziet. Het werk van Bart van der Leck vinden wij dan frisser, het is aantrekkelijk door de speelsere composities en witruimtes.'

Ontwerpduo Raw Color - Set Design: Studio Knol, Realisatie en designassistentie: Sansplus Beeld Aisha Zeijpveld

Ter Haar: 'De drang tot ordenen, zie je ook terug in onze vormtaal. We gebruiken veel abstracte en geometrische composities. Bovendien werken wij altijd vanuit één helder concept. Onze ontwerpen hebben een heldere logica. Je moet meteen kunnen zien waarom ons werk eruitziet zoals het eruitziet. Maar misschien is dat wel meer omdat Christoph Duits is dan dat wij ons hebben laten beïnvloeden door De Stijl.'

Brach: 'In ons werk proberen we altijd terug te gaan naar de essentie, we doen niet aan decoraties of versiering. De vorm moet bijna vanzelf voortkomen uit het concept. In onze studio ook: we proberen ons met essentiële dingen te omringen, een opgeruimde basis en overzichtelijkheid is belangrijk. Al moet er ruimte blijven voor experiment. Zo is ook de recente serie klokken ontstaan. In het model Graphic Time - Dot schuiven drie geperforeerde halve cirkels over elkaar. Omdat het klokwerkje niet veel gewicht aankan, was het belangrijk zoveel mogelijk te besparen door materiaal weg te nemen. Maar die drang tot eenvoud is niet ideologisch. Uiteindelijk moet ons werk in de eerste plaats mooi zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden