Postuum 1961-2019

Muzikant Daniel Johnston was een grote, gekke, kwetsbare cultfiguur

In de Volkskrant viel al eens eerder te lezen dat singer-songwriter Daniel Johnston was overleden. Dat was in 2004, bij verschijning van de verzamel-cd The Late Great Daniel Johnston. Op internet speelden fansites het spel mee door overlijdensberichten te plaatsen. Ondergetekende trapte erin. Naïef, want Johnston flirtte voortdurend met de dood.

Daniel Johnston tijdens een concert in 2010. Beeld AFP

Nu is het echt. Het hart van de grote, gekke, kwetsbare cultfiguur, dwangmatig liedjesschrijver en do it yourself-kunstenaar uit Waller, Texas, heeft het dinsdag na ruim 58 jaar begeven. Collega-artiesten als Tom Waits, Beck en Kurt Cobain (Nirvana) bewonderden zijn werk. Zijn liedjes waren soms ontroerend kinderlijk. Andere boden een pijnlijk inkijkje in zijn gedachten. ​Bij niemand was de afstand tussen ziel en liedje zo klein als bij Johnston, het was haast live verslaggeving, met een betoverend authentiek oeuvre als resultaat.

Over zijn genialiteit viel te twisten, maar zijn waanzin stond buiten kijf. Daniel Johnston was schizofreen en bipolair, had last van psychosen en bracht flinke delen van zijn leven in psychiatrische instellingen door. Hij was afhankelijk van medicatie en zorg, maar kon altijd rekenen op de liefde van zijn ouders, zussen en vrienden. Hij had een beschermende kring van mensen om zich heen en kon in waardigheid zichzelf zijn, in goede tijden.

Al als tiener vulde hij zijn dagen met filmen, tekenen en liedjes schrijven. Hij nam cassettes op, die hij vermenigvuldigde en in eigen beheer verkocht. De eerste heette Songs of Pain (1981), de beroemdste werden Yip/Jump Music (1983) en Hi, How Are You (1983). Hij zong honderden liedjes met die wat kraaiende stem, over zijn demonen en obsessies, waaronder oogbollen, zijn onbereikbare jeugdliefde Lori, de dood en het tekenfilmfiguurtje Casper the Friendly Ghost, onderwerp van een van zijn bekendste liedjes.

Hi, How Are You

In de jaren negentig tekende Johnston bij enkele echte platenlabels en verscheen zijn werk (oud en nieuw) op cd. Ze wilden hem allemaal wel inlijven, ook al omdat Kurt Cobain hem op het schild hees en zich vaak liet fotograferen in een T-shirt met het kikkerachtige wezentje van Hi, How Are You, Johnstons beroemdste tekening.

Die grote, oersterke man kon soms agressief en gevaarlijk worden. Hij sloeg zijn manager neer met een loden pijp, dwong zijn vader (die piloot was) tijdens een pleziervlucht tot een noodlanding in een bos en joeg een oude dame zo de stuipen op het lijf dat ze van een balkon sprong en beide enkels brak.

In goede tijden, met de juiste medicatie, kon hij liedjes opnemen met collega-artiesten of op tournee gaan met bevriende muzikanten. De Haagse band Smutfish fungeerde enkele keren als zijn begeleidingsband. Vanaf 2009 ging hij geestelijk en fysiek snel achteruit en verschenen geen nieuwe albums meer.

Er komen postume uitgaven, dat is wel zeker, want Johnston liet véél onuitgebracht werk na. Van zijn ontelbare video 8-filmpjes werden al twee documentaires gemaakt, waarvan The Devil and Daniel Johnston (2007) het bekendst en indringendst is. Die film maakt duidelijk hoe verschrikkelijk zijn angsten soms geweest moeten zijn.

‘We weten zeker dat Daniel naar de hemel gaat’, zegt een familielid in de film, ‘want in de hel is hij al geweest.’

Luister hier naar het album Yip Jump Music van Daniel Johnston uit 1983.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden