MUZIKALE MIXDRANK

Paco de Lucia met synthesizer op North Sea Jazz: flamenco-puristen gruwen ervan. Hun muziek vernieuwt zich. ‘Het is Chambao puro.’..

Heb het met een liefhebber (aficionado) over flamenco, en binnen een minuut gaat het over ‘puurheid’. Flamenco puro, dat is de zuivere vorm, de klassieke kunst die gitaar, zang en palmas verenigt in dat onbeschrijflijke gevoel van ‘vervoering’ dat in Zuid-Spanje in de lucht schijnt te hangen: ‘duende’.

Het is geen gemakkelijke tijd voor de puristen. Afgelopen zondag, North Sea Jazz Rotterdam, was weer een tik in het gezicht: Paco de Lucia, de aanbeden gitaargrootheid, kon het niet laten en liet zich begeleiden door mondharmonica en synthesizer. Virtuoze flamenco-jazz, maar geen ‘puurheid’, dus weg duende.

Maar het kan natuurlijk nog veel erger, en een waarschuwing voor de aanhangers van de zuivere Andalusische liedkunst lijkt hier dan ook op zijn plaats. Blijf indien op reis door Spanje weg van strandtenten met ligkussens. Bezoek beslist geen hip mixdrankjesterras, en vermijd sowieso altijd het Balearische eiland Ibiza. Rond deze oorden heerst dit seizoen namelijk de grootste gruwel voor iedere aficionado: de ‘flamenco chill out’, of ‘flamenco chill’.

Ruisende branding, een flamencogitaar tokkelt zich door de aanrollende golfjes, gedubte palmas klappen een eindeloos echoënd rumba-ritme, en jawel, daar komt de zware hiphopgroove van drums en bas: flamenco chill. Nog erger? Meeuwen. In de verte krijsen meeuwen, een synthesizer legt een melancholiek klanktapijtje, een hese cantaor zingt: ‘A los racimos de uva, se parece tu querer.’ (Met een tros druiven kun je jouw liefde vergelijken). Weer ruisende branding, opnieuw een trage beat: flamenco chill.

De term ‘chill out’ werd in de jaren negentig gehangen aan de ontspanningsruimte waar gehavend danspubliek kon bijkomen van enerverende technofeesten. Het werd later een begrip voor een muzikale stijl, die vooral werd gedraaid in Café Del Mar op Ibiza. Een bijkomcafé met bijkommuziek: zomerse, rustgevende (ambient) dance, zonder stuwende ritmes. De dj-sessies uit Café Del Mar werden uitgegeven als cd-reeks, en op het tweede volume uit 1995 stond al eens een ‘rumba chill out-versie’ van het nummer Entre Dos Aguas van, alweer, Paco de Lucia.

Deze remix liet het relaxende publiek in Cafe Del Mar koud, op één man na: de Nederlander Henrik Takkenberg. Deze producer – reclameklussen gedaan voor Johnny Walker, Martini en Nintendo – bleef nadenken over de zojuist gehoorde onalledaagse fusie van dance en flamenco. Op een vakantie vijf jaar later ontmoette Takkenberg op het strand van Malaga de drie jonge flamencomuzikanten Eduardo Casañ, Daniel Casañ en zangeres Maria del Mar Rodriguez. Het trio bleek moeite te hebben door te breken in de professionele flamenco-scene. Henrik Takkenberg bood een oplossing: als ze nu eens dance en elektronica met flamenco-pop zouden mixen? Riskant maar goed idee: de groep Chambao werd opgericht, met Takkenberg als producer. In 2002 verscheen bij Sony de cd Flamenco Chill, een initiatief van de dan al naar Spanje verhuisde Takkenberg, met bijdragen van Chambao, gitarist Vicente Amigo en de Britse hiphopproducer Howie B.

De flamenco-dance vond een publiek: van Flamenco Chill werden in negen landen 100 duizend exemplaren verkocht. Een Flamenco Chill 2 volgde, en verzamelalbums als Flamenco Chill In (2004) en in hetzelfde jaar Flamenco Chill Sessions: platen vol easy listening voor luie luisteraars in ligkussens. Daarvoor, én voor producer Takkenberg overigens, voelde Chambao zich inmiddels te goed. De band wil af van de verzamel-cd’s, en in 2003 heeft Chambao in Spanje een zomerhit met de plaat Endorfinas en la mente. Hierop klinkt de flamenco chill ineens volwassen: Chambao maakt echte popliedjes, in onweerstaanbare ijle vocalen van Maria del Mar Rodriguez en stoere instrumentatie van gitaren en samples.

Nog meer pakkende pop volgt in 2005, op de plaat Pokito a poko. Deze cd wordt onmiddellijk platina in Spanje, en Chambao is vanaf dan ineens ‘sensatie’. Niet in het minst omdat de band in Spanje existentiële vragen oproept over de gekoesterde volkskunst van de flamenco. Of, zoals een Spaanse krant uitroept: ‘Is dit nog flamenco?’

Het antwoord van Maria del Mar is pesterig en slim: ‘Het is Chambao puro. Onze muziek is een nieuwe visie, een evolutie, en een nieuwe manier om de flamenco onder de aandacht te brengen van jonge mensen.’ En daar kan de oprechte aficionado toch moeilijk iets tegen hebben. Chambao zou de jaren geleden ingezette vergrijzing van de flamenco-aanhang weleens kunnen keren.

Chambao laat de discussie helemaal doodslaan in een op Pokito a poko volgende tournee – in uitverkochte stadions. Gastverschijningen op het podium van grote flamencozangers als Miguel Campello en Antonio Carmona (van de band Ketama) devalueren de puurheidskwestie eigenlijk tot gezeur in de marge. Ook te zien op de pas verschenen live-dvd Chambao puro, live in Málaga: vervoering bij tienduizend fans tijdens de eng zuivere zangpartijen van Maria del Mar. Chill out duende, het bestaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden