INTERVIEWSMUSICI

Musici zonder de passies van Bach: ‘Dit gaat veel verder dan artistiek of financieel verlies’

Matthea de Muynck: ‘Ik had bedacht dat ik in deze periode wat extra geld zou verdienen voor mijn verlof. Ik ben net zwanger. In plaats van verlof krijg ik een gedwongen sabbatical, zonder geld.’Beeld Kiki Groot

Tot Pasen hadden er in Nederland meer dan 250 uitvoeringen van de Matthäus-Passion van Bach moeten klinken. Een grote groep musici verdient in de passietijd een half jaarinkomen. Hoe gaan zij met deze tegenslag om?

Ralph Rousseau Meulenbroeks, gambist

‘Mijn instrument, de viola da gamba, is een nicheding. Een strijkinstrument dat na Bachs tijd in onbruik is geraakt. Maar als de passietijd aanbreekt, is er ineens schaarste aan gambisten: van deze periode moeten we het echt hebben. Ik zou tot Goede Vrijdag zestien passies spelen. Wat ik misloop? Ik vind dat niet zo passend om over te hebben. Nou ja, een getal met vier nullen.

‘Ik doe dit al meer dan 20 jaar. In totaal heb ik de Matthäus en Johannes bijna 300 keer uitgevoerd. Het minimumaantal passies dat ik in een jaar heb gespeeld, is negen, zeventien de max. Het is elke keer een enorme marathon, zeker als je, zoals ik, bij veel verschillende gezelschappen speelt, zowel met amateurs als in professionele orkesten.

‘Het spelen van die gambapartijen staat voor mij ook gelijk aan een religieuze ervaring. In de Matthäus heb ik twee aria’s, lastige solo’s: je moet steeds ineens knallen, zonder te zijn warmgespeeld optrekken naar 300 kilometer, in één seconde. Ik sta die periode continu in de passiestand, op Goede Vrijdag ben ik helemaal gesloopt. En dan is het plotseling Pasen.

‘Ik ben katholiek van oorsprong. De passietijd is de knop aan het wiel van het leven. De passies gaan over het lijden van Christus, Pasen over wederopstanding. Het is niet voor niets gekoppeld aan de lente. Door zoveel te spelen elk jaar, voelt het alsof je dat nieuwe begin moet verdienen. Je wordt het nieuwe jaar in gelanceerd.

‘Elk jaar op Goede Vrijdag voer ik de Johannes-Passion uit in Eersel, waar ik vandaan kom. Ik speel dan naast het doopvont waar ik ben gedoopt. Mijn vader ligt daar op het kerkhof. Het voelt heel vreemd om daar nu niet te zijn. Dit gaat veel verder dan artistiek of financieel verlies.’

Matthea de Muynck, barokvioliste

‘Ik had bedacht dat ik in deze periode wat extra geld zou verdienen voor mijn verlof. Ik ben net zwanger. In plaats van verlof krijg ik een gedwongen sabbatical, zonder geld. Ik speel viool in het Orkest van de Achttiende Eeuw. Dat is gelukkig een heel solidaire club. Ze hebben alle leden een toelage gegeven uit eigen middelen, dat is heel sympathiek. Van de minister (Ingrid van Engelshoven van cultuur, D66, red.) moeten we het nog niet hebben. Ik vind de maatregelen tot nu toe een beetje lafjes.

Matthea de Muynck zou de Matthäus-Passion negen keer uitvoeren.Beeld Kiki Groot

‘Ik zou met het orkest negen uitvoeringen van de Matthäus-Passion geven, in totaal had ik tot 1 juni 25 concerten staan. Mijn gemiste inkomsten zitten nu richting de 7 duizend euro bruto. Als in juni ook alles wordt afgezegd, gaat het richting de 10 duizend: dat is dus al gauw meer dan een derde van mijn totale bruto jaarinkomen.

‘Het voelt heel raar om nu geen Bach te spelen. Je ziet de bomen weer groen worden, daar hoort de Matthäus bij. Het gaat over hoop en troost, dat kunnen we nu juist gebruiken. Het ontbreken ervan zorgt bij mij voor een leeg gevoel.

‘Ik heb me de laatste dagen afgevraagd: waarom speel ik ook alweer viool? Het antwoord was: omdat ik het samenspelen zo leuk vind. En spelen voor publiek. Omdat zo veel mensen zo’n band hebben met de Matthäus, voel je als je dat stuk speelt ook een veel intensere band met je publiek dan wanneer je bijvoorbeeld een Schumann-symfonie speelt. Of ik het gevoel nog op wil roepen? Dat denk ik wel. Misschien kijk ik eens een uitvoering terug, dan zie ik het eens van de andere kant.’

Jasper Schweppe, bas

‘Deze periode had ik er 28 staan, alle als bassolist bij het Bach Choir & Orchestra of the Netherlands van Pieter Jan Leusink. We hebben er slechts drie kunnen doen. Gemiddeld zing ik er in een jaar tussen de 25 en 30, soms twee op een dag. Ja, dat kan. In zes jaar heb ik de Matthäus 175 keer onder Leusink gedaan. Mijn totale score moet rond de 250 liggen. Nee, ik voel me geen veteraan, er zijn er die het stuk nog veel vaker hebben gezongen. Maar ik durf nu wel te zeggen dat ik het ken.

‘Ik wil absoluut niet zielig doen, maar financieel gezien is dit natuurlijk wel een ramp. Ik heb een klein inkomen, omdat ik een dag in de week werk als artistiek coördinator van het Nederlands Kamerkoor, waar ik ook in zing – daar is iedereen sinds de bezuinigingen freelancer. De Matthäus zorgt normaal voor bijna de helft van mijn inkomsten.

‘Ik loop tot 1 juni 21 duizend euro bruto mis. Deze maanden zijn mijn spaarpot, hier moet ik mijn belasting van betalen en de zomermaanden mee doorkomen, wanneer er amper concerten zijn. Voor bijstand of een regeling kom ik niet in aanmerking.

‘Hoe ik dit verdriet verwerk? Het stuk heeft niet ineens negatieve associaties voor mij, maar ik zal het ook niet opzoeken. Leusink hoopt de concerten te kunnen inhalen in september. Maar als dat al lukt, wordt het voor mij ook lastig: dan heb ik al veel andere projecten. Ik heb het boek in de kast gezet. De Matthäus komt wel weer.’

Meer over de Matthäus

Hoe komt Nederland aan de Matthäus-traditie? De eerste uitvoering in Nederland was 150 jaar geleden in Rotterdam.

Hoe klonk Bach in zijn eigen kerk? Rens Bijma, voormalig scheikundeleraar, stortte zich na zijn pensioen volledig op het beantwoorden van die vraag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden