ReportageMuseum Rotterdam

Museum Rotterdam dreigt zonder subsidie te komen – nét nu het zijn draai in de stad begint te vinden

De Rotterdamse wethouder Said Kasmi van Cultuur (D66) laat eind augustus weten of het stadsmuseum van 3,5- naar 1,2 miljoen euro subsidie gaat. Dat adviseerde namelijk de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur. De petitie Red Museum Rotterdam is al zevenduizend keer ondertekend. 

Rotterdam MuseumBeeld Lotte Stekelenburg

Bij de ingang ligt een petitie en in de zaal met de vaste collectie regent het aansporingen om de instelling voor de ondergang te behoeden. ‘Red Museum Rotterdam!’, roepen tal van bewoners van de havenstad in een video die op een tv-scherm steeds wordt herhaald.

Het stadsmuseum, dat pal achter het Stadhuis ligt en een dependance heeft aan de Coolhaven (totaal bezoekersaantal vorig jaar: 75 duizend), houdt mogelijk op te bestaan. Niet als gevolg van de coronacrisis, maar vanwege het zwaarwegend advies van de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur dat het ‘beter is het museum te sluiten’. De directie heeft ‘geen visie’ en is er ‘geen adequate subsidieaanvraag’ ingediend voor de periode 2021-2024. ‘De huidige organisatie zorgt niet meer voor de reuring die past bij een stadsmuseum.’

De kunstraad stelt voor om de jaarlijkse gemeentesubsidie van 3,5 miljoen euro terug te brengen tot 1,2 miljoen, het deel dat benodigd is om de museumcollectie (118 duizend objecten) goed te kunnen blijven beheren. Voor de uitwerking van een ‘nieuwe stadsmuseale functie’ door een nog te benoemen ‘kwartiermaker’ moet een eenmalige subsidie van 700 duizend euro komen. Het geld dat door het opdoeken van Museum Rotterdam wordt bespaard, dient volgens het adviesorgaan naar andere culturele instellingen in de stad te gaan.

Protest is niet ongewoon tijdens de vierjaarlijkse dans om subsidie, maar tegen dit oordeel is in de afgelopen weken ongewoon veel verzet gerezen.

Marc de Beyer, directeur van Museum Gouda, las in de krant over het advies en besloot spontaan een protestbrief te schrijven. Binnen anderhalve dag kreeg hij steun van 45 collega-museumdirecteuren. Daarna stond in drie kranten een paginagrote protestadvertentie namens 87 musea, aangeboden door een ‘trouwe vriend’. Dat blijkt Wim Pijbes te zijn, directeur van Stichting Droom en Daad, de filantropische organisatie voor cultuur in Rotterdam. De petitie Red Museum Rotterdam is inmiddels meer dan zevenduizend keer ondertekend.

Pijbes, die acht jaar het Rijksmuseum in Amsterdam leidde, zegt zich niet te kunnen voorstellen dat Rotterdam geen stadsmuseum meer zou hebben. ‘Het is de tweede stad van Nederland. Het kent een heftige geschiedenis – door het bombardement van 1940 is de stad getekend – en heeft een bevolking die sterk is veranderd. Daarover moet toch het verhaal worden verteld?’

Omdat klimaatbeheersing voor het hele museum te duur is, staat een deel van de collectie in speciale containers.Beeld Lotte Stekelenburg

Marc de Beyer van Museum Gouda noemt het negatieve advies inconsistent. ‘Er is een wereldwijde tendens dat stadsmusea een steeds grotere rol krijgen. Ze belichten niet alleen de rijke geschiedenis, maar tonen ook steeds meer wie jij bent als stad.’ De kunstraad hecht veel belang aan inclusiviteit, het betrekken van een groter deel van de stadsbevolking bij cultuur. ‘En dat is nu juist iets waarin Museum Rotterdam vooruitloopt; het is het meest inclusieve museum van Nederland.’

Hij wijst op Echt Rotterdams Erfgoed, het project waarbij het museum inmiddels tachtig personen, objecten en verhalen heeft uitgekozen die iets zeggen over het dna van hedendaags Rotterdam. Zoals Opzoomeren, het beroemd geworden initiatief om samen met je buren de straat op te knappen.

‘Of Dr. Mau de Sambalman, die iedereen kent in Rotterdam’, zegt De Beyer, ‘dat is een van oorsprong Surinaamse man die potten sambal op terrassen verkoopt. Iets kan pas Echt Rotterdams Erfgoed worden als het een link heeft met de geschiedenis van de stad. Het museum heeft hem gekoppeld aan de Chinese immigranten die in de jaren dertig pinda’s gingen verkopen omdat ze werkloos waren geworden.’

Door het project is in de uiterst diverse stad een nieuw netwerk ontstaan. Om deze reden werd Echt Rotterdams Erfgoed vorig jaar als voorbeeld gesteld op een internationaal congres van musea. De Beyer besloot zoiets ook op te zetten. ‘Wij beginnen binnenkort met een urban curator, die verbindende projecten in de stad moet creëren. Onze Raad van Toezicht was daar aanvankelijk kritisch op. Totdat ik ze meenam naar Museum Rotterdam.’

Pijbes vindt ook dat het museum pionierswerk verricht, al is op de collectiepresentatie volgens hem veel aan te merken. Daar kan de instelling weinig aan doen, zegt hij. ‘Dat heeft veel te maken met de huisvesting.’

Museum Rotterdam zat in het historische Schielandshuis, maar moest dat verlaten vanwege de zware bezuinigingen na de kredietcrisis. Drie jaar lang zwierf het door de stad. Het ging uiteindelijk in op het aanbod van de gemeente om tijdelijk een leegstaande ruimte te betrekken in het Timmerhuis, het grote gebouw achter het Stadhuis dat is verbouwd naar ontwerp van architect Rem Koolhaas. In 2016 werd de nieuwe vestiging geopend.

De tentoonstellingszalen ontberen echter iets dat elk professioneel museum heeft: een installatie die het klimaat beheerst, zodat kunst en erfgoed niet beschadigd raken. Hierdoor kan Museum Rotterdam nauwelijks bruiklenen krijgen voor tijdelijke exposities. Het mooiste uit de eigen collectie staat opgesteld in negen zeecontainers met ruiten en een eigen klimaatbeheersing – een installatie voor de hele ruimte werd te duur geacht gezien de tijdelijkheid van het onderkomen.

Het probleem is dat Rotterdam maar weinig musea kent die subsidie van het Rijk ontvangen, stelt Pijbes. ‘Den Haag en Amsterdam hebben het makkelijker. In Rotterdam zijn veel musea die moeten draaien op de subsidiepot van de gemeente.’

Paul van de Laar, directeur van Museum Rotterdam, zegt dat de stad ‘zich zou moeten schamen dat het niet wil investeren in een goed stadsmuseum’. Volgens hem zijn daar al ettelijke keren plannen voor gemaakt. Telkens gingen die niet door. ‘It is the story of our life. En nu ligt er ook nog een negatief advies. Daar zijn we het natuurlijk niet mee eens.’

Wat beslist de wethouder?

Eind augustus komt de Rotterdamse wethouder Said Kasmi van Cultuur (D66) met een reactie op het advies van de kunstraad welke culturele instellingen vier jaar lang subsidie van de gemeente mogen krijgen. Uiteindelijk beslist de gemeenteraad over het lot van Museum Rotterdam, dat vorig jaar vanwege zijn bijzondere inspanningen een van de drie genomineerden was voor de BankGiro Loterij Museumprijs. Het stadsmuseum is voortgekomen uit de in 1905 opgerichte ‘Kamer van Oudheden’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden