Recensie Pieter de Hooch in Delft

Museum Prinsenhof maakt een inhaalslag en geeft De Hooch de expositie die hij verdient ★★★★☆

Bij Pieter de Hooch is wat verborgen blijft minstens zo belangrijk als wat te zien is.

Portret van een Delftse familie, circa 1657. Beeld Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste

Als Pieter de Hooch íéts graag schilderde, dan waren het deuren. Op bijna al zijn doeken staat er wel een, vaak meerdere. Meestal staan ze open, bieden ze zicht op andere plekken (een binnenplaats, een slaapkamer) en andere figuren (wandelaars, dienstmeiden): op andere verhalen. Je kunt er een symbool in zien voor de grote sociale mobiliteit en relatieve klassenloosheid in de jonge Republiek. Een beproefd vehikel voor het creëren van spanning zijn ze ook.

Op Binnenkamer met een moeder die het haar van haar kind reinigt, bekend als Moedertaak, bijvoorbeeld. Een openstaande deur biedt uitzicht op een tweede deur, waarachter een schutting is te zien met daarin wellicht een derde deur. Door strategische geplaatste lichtvlekken op de grond en door de achtergrond wit te schilderen leidt de Hooch je blik heel subtiel naar buiten: daar gebeurt iets, een bezoek, een gast. Het prikkelt de fantasie. Je ziet hier, en ook elders op de tentoonstelling in het Prinsenhof in Delft dat voor De Hooch wat te zien is even belangrijk is als wat verborgen blijft.

Het is het eerste De Hooch-overzicht ooit, je kijkt ervan op. Nooit eerder werd er een tentoonstelling gewijd aan de man van de zon doorstoven doorkijkjes en achterplaatsen, de nummer 2 op de ranglijst van Delfts beroemdste artistieke zonen (de nummer 1 is Johannes Vermeer, uiteraard). Een lacune die wordt weerspiegeld in het schaarse recente onderzoek naar De Hooch: de laatste monografie dateert uit de jaren tachtig.

Dit project is een inhaalslag en kwam tot stand binnen de krappe termijn van twee jaar. De inhaalslag is geslaagd. Tientallen kwalitatief hoogwaardige bruiklenen en een doortimmerde catalogus waarin de versmade schilder in al zijn facetten wordt doorgelicht. Vergeet ik bijna de introductiefilm te noemen. Ook die is bijzonder fraai en smaakvol.

Hier zien we de Hoochs hele carrière: de vroege kortegaardjes (herbergscènes met soldaten), de huishoudens en binnentuinen uit de Delftse jaren en de ambitieuze stadhuisinterieurs uit de Amsterdamse tijd.

Van sommige werken, zoals In de slaapkamer, worden meerdere versies getoond, zodat je ziet hoe De Hooch voorstellingen recyclede, ter vervolmaking, of voor de poet. 18de- en 19de-eeuwse verzamelaars waren tuk op zulke genrestukken. Johanna Schopenhauer, moeder van filosoof Arthur, zag in Den Haag enkele schilderijen van ‘Peter de Hoog’ en werd getroffen door de kwaliteit ervan. Hoe verrukkelijk kon men koekeloeren in zijn gloedvolle vertrekken. Ze verwachtte, schreef Schopenhauer, dat de propere Hollanders de deur ieder moment voor haar neus konden dichtsmijten.

Dat had Johanna goed gezien: De Hooch bracht de genrevoorstelling wat De Witte en Houckgeest het kerkinterieur brachten: geometrie en licht. Hij bouwde ­toneeltjes waarin je kunt ronddwalen, kijkkasten van ­diverse materialen: hout, linnen, steen, glas, aardewerk, tin. En die kastjes wekte hij tot leven met een vernuftig lichtprogramma. De Hoochs licht is atmosferisch; het laat haren opflakkeren, kopergoed blinken en werpt ruitvormige patronen op geblokte vloeren. Soms werkt zijn licht juist regisserend; het stuurt je blik in een bepaalde richting.

Zo effende de Hooch de weg voor de schilderijen van Vermeer. Het is leuk en inzichtelijk om ze naast elkaar te zetten. Vermeers vrouwen gaan op in hun werk. Ze leven, zogezegd, ‘in het moment’. De Hoochs vrouwen ook, maar er is altijd iets of iemand die het dreigt te verstoren. Hun wereld staat op het punt in beweging te komen, is al in beweging, kijk maar: daar, bij de deur.

Pieter de Hooch in Delft

Beeldende kunst

★★★★☆

Museum Prinsenhof Delft, t/m 16/2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden