INTERVIEW

Museum met topstukken uit de failliete boedel van Scheringa

Nederland is een museum rijker. Miljardair Hans Melchers stelt er topstukken tentoon die hij kocht uit de failliete boedel van DSB-baas Dirk Scheringa. 'Om ze in Nederland te houden', verklaart de nieuwkomer in de museumwereld. 'Echte guts kom je daar zelden tegen.'

Een van de zalen van het op 1 juni te openen Museum voor Modern Realisme. Beeld Henk Wildschut

Op buitenplaats 't Onstein, zijn landgoed in Vorden in Gelderland, kreeg Hans Melchers in 2012 het bericht dat de kunstcollectie van Dirk Scheringa te koop was, uit de failliete boedel van de DSB Bank. Melchers (77) had er meteen oren naar. De miljardair en belegger had al een collectie werken van Carel Willink. Die sloot mooi aan bij kunstenaars uit de Scheringa-collectie als Charley Toorop, Pyke Koch en Jan Mankes. 'De hele boel zou geveild gaan worden en roetsch!, zo naar het buitenland verdwijnen. Die Chinezen en zo, die kopen als gekken kunst aan.'

Met een beetje duwen en trekken wist Melchers de duizend Nederlandse werken van Scheringa aan te kopen voor 14 miljoen euro. De werken van Nederlandse realisten hebben een nieuwe plek gekregen in Gorssel, in een vrijwel geheel nieuw museum, nieuwbouw aan het voormalige gemeentehuis uit 1900. De collectie omvat nu 1.400 werken, de tentoonstellingsruimte omvat zeven zalen, gezamenlijk zo'n 4.000 vierkante meter groot. En het project van enkele tientallen miljoenen euro's krijgt er nog een museum bij.

Hans Melchers voor zijn gloednieuwe museum in Gorssel. Beeld Henk Wildschut

Waarom een eigen museum?

'Het klinkt wat ijdel, maar de intentie is deze kunst voor Nederland te behouden. En niet om te kopen en te verpatsen. Op je oude dag krijg je toch de neiging iets voor de gemeenschap te doen. En ik houd van de Achterhoek. Ik woon hier al sinds 1987 en heb hier mijn financiële plannetjes kunnen uitbroeden. Het heeft me de rust gegeven mijn vermogen op te bouwen. En de kunst is wel een beetje dun bedeeld hier.

'Ik had ik altijd als een soort jongensdroom om het prachtige kasteel in Ruurlo te restaureren. Het eerste plan was: daar het museum openen. Allemaal met de gemeente daar besproken, maar het was ze te duur om de infrastructuur om het kasteel heen op orde te brengen.

'Ondertussen kreeg ik 71 aanbiedingen van gemeenten die wel een gebouw hadden voor mijn museum. Op zeker moment liep ik zomaar, intuïtief, het oude gemeentehuis van Gorssel binnen. Een leuke plaats, dat Gorssel. Ik wil het niet zeggen, maar het is zo'n beetje het Gooi van de Achterhoek. En daar was de wethouder net bezig aan een offerte aan mij, voor overname van dat pand voor een museum. En Gorssel ligt voor de Achterhoek het best.

'Daar kwam bij dat een van mijn dochters kunsthistorica is. De ander bedacht de naam MORE, Museum voor Modern Realisme. Misschien willen zij het museum op enig moment wel voortzetten. Maar nu heb ik er op mijn oude dag veel lol aan, aan dat museum. Heb ik nog wat te doen ook.'

U was met Gorssel nog niet uitgekocht.

'De Roskam kwam erbij, het oude restaurant naast het museum. Dat was terechtgekomen in het faillissement van die idioot Ger Visser van Eurocommerce, die volkomen op hol geslagen vastgoedman. Er was een plan voor een wokrestaurant. Dat kon natuurlijk niet. Mijn schoonzoon heeft een cateringbedrijf en die leidt de zaak nu.

'Kasteel Ruurlo is er toch ook nog bijgekomen. Dat wordt, als tweede museum, bestemd voor de werken van Carel Willink. Die opening vindt overigens pas plaats in 2017. Want mijn vrouw zei: het wordt te gek met die musea en we hebben ook nog een huwelijk. Dus ik heb dat wat afgeremd. Wel komt het algemene depot in het koetshuis van Ruurlo. Onze architect, Hans van Heeswijk, wilde het depot ondergronds maken, onder het museum in Gorssel. Maar dan krijg je allemaal problemen met grondwater en langdradig gedoe met ambtenaren. En daar ben ik als de dood voor.'

Pyke Koch: Portret Jkvr. J.C. BoetzelaerII (1960). Beeld Pictoright 2015

U had de kunst ook kunnen weggeven, aan de Fundatie in Zwolle bijvoorbeeld.

'Had ik kunnen doen, maar ik vond het leuk om het zelf te doen. Het is een onbekend terrein en ik heb er ook al veel lol aan gehad. Als het nou lekker draait, ga ik het museum wel in een stichting brengen. Het kost alleen maar geld, hoor. Dat kan ik me nog wel veroorloven. Maar op de lange termijn moet het in een stichting, met een goed bestuur. En dan staat nog ergens je naam en klaar.'

Carel Willink: De zeppelin (1933). Beeld Mw. Sylvia Willink

U kwam in een klap in de museumwereld terecht. Wat voor wereld is dat?

'Een vrij arrogante wereld, moet ik zeggen. Ik geef weleens schilderijen in bruikleen aan musea, zoals een paar Toorops aan het Rijksmuseum. Dan komen ze aan met: 'Ja, de verzekering moet je zelf regelen.' Ik zeg: 'Hoho, je moet blij zijn dat je ze daar mag hangen. Dat moet je zelf regelen. En ik wil die polis ook zien.' En dan komen ze met een slappe polis aan...

'Het is ook wel een bepaalde sfeer bij de musea, een beetje snobbish. Het lijkt wel alsof ze zich niet realiseren dat het allemaal de overheid is die hun musea bekostigt. Met vele miljoenen per jaar. Die mensen mogen blij zijn! Die vreugde mis ik een beetje. Ik word wel een beetje met argusogen door ze bekeken: zou de man niet ons hele klimaat gaan bederven?

'Ik ben maar een newcomer op dit gebied.

'Echte guts kom je bij de musea zelden tegen. Die overdaad aan subsidie haalt het ondernemerschap eruit, lijkt wel. Ze zouden wel wat meer mogen ondernemen. Commerciëler worden, of hun collectie eens kunnen opschonen. Van de 1.400 werken die MORE nu heeft, wil ik de miskleunen van Scheringa langzaam van de hand doen. Om betere werken terug te kopen.

'Op je collectie blijven zitten is ouderwets. De kunstmarkt gaat nu als een raket omhoog. Profiteer daarvan om je collectie te verfraaien. De museumwereld is toch een beetje een oude ballentent. In de besturen zitten vaak adellijke mensen. Die hebben wel een representatieve, maar ook een vrij passieve rol.'

Wat hing er aan de muur in uw ouderlijk huis?

'Mijn vader was een ondernemer, een uitvinderstype - en een vriend van Carel Willink. Die heeft nog een mooi jeugdportret van hem gemaakt. Dat is verdomme vernietigd in de oorlog bij een bombardement. Ik weet uit mijn jeugd nog wel dat Willink een erg strenge man was. En later, met zijn relatie met Mathilde enzo, toch ook een tamelijk wilde figuur.

'Mijn vader was wel een kunstliefhebber. En een verzamelaar, van antieke aardewerken scheerbekkens. Later heb ik die gekocht uit de erfenis. Gekocht, want mijn vader was een keihard mens. Zijn bedrijf in de chemie heb ik ook niet gekregen, maar moeten kopen.

'Met Melchemie heb ik mijn vermogen opgebouwd. Na de verkoop van het bedrijf heb ik een boekje gelezen over beleggen en ontdekte ik het Rotterdamse familiebedrijf HAL. En ik besefte: die mensen zijn beter dan ik. Die doen het zó goed. Dus ik heb vanaf 1987 een aandelenbelang opgebouwd in dat bedrijf, nu bijna 20 procent. En dat was de grote klapper. Het is het beste presterende Nederlandse beursfonds geworden van de afgelopen decennia.' (HAL heeft nu een beurswaarde van ruim 12 miljard euro, red.)

Charley Toorop: Zelfportret met bontkraag (1940). Beeld Pictoright 2015

Komt Dirk Scheringa naar de opening?

'Mijn vrouw zei: als je die man uitnodigt kom ik niet, want die man heeft duizenden mensen bedrogen. Zelf ben ik nogal snel met 'ach, hij heeft fouten gemaakt en hij heeft toch die collectie samengesteld...' Dat is mijn flexibele, kauwgomachtige handelsgeest. Maar ik was het wel helemaal met haar eens natuurlijk. En als hij nou een keer had gebeld, met felicitaties voor de aankoop bijvoorbeeld... Maar ik heb nooit iets van hem gehoord. Nooit informatie gedeeld, niks. Ik kon ook niet met hem opschieten toen hij een keer een Willink van me wilde kopen. Dat liep helemaal niet. Ik vond het nogal een autoritaire politieman eigenlijk.'

Het Museum voor Modern Realisme (MORE) in Gorssel opent op 1 juni voor het publiek met Scherp Kijken, een tentoonstelling met ruim tweehonderd werken uit de collectie.

Oprichter Hans Melchers werd op 28 april 1938 geboren in Bloemendaal. Hij begon zijn carrière als weerkundige bij het KNMI en bouwde later het internationale chemiebedrijf Melchemie op. Op zijn landgoed is de bridgeclub Onstein gevestigd, dat een professioneel bridgeteam heeft. In 2010 werd zijn dochter Claudia enige dagen ontvoerd. Zijn Hans Melchersfonds wil de 'maatschappelijke verantwoordelijkheid van de pers' bevorderen. museummore.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden