AchtergrondCulturele gevolgen coronacrisis

Musea zijn, op beveiligers en mensen die de planten water geven na, uitgestorven. Hoelang houden zij het vol zonder inkomsten?

De planten in het Stedelijk Museum in Amsterdam, die onderdeel maken van de installatie van Nam Juna Paik, krijgen twee keer per week water.Beeld Simon Lenskens

Musea zitten in zwaar weer sinds de uitbraak van het coronavirus in Nederland. De directeur van de museumvereniging zou het ‘een mooi gebaar’ vinden als de Fair Practice Code wordt uitgesteld.

Als Mirjam Moll, directeur van de Museumvereniging, wordt gevraagd wat de grootste problemen zijn waarmee de ­leden van haar brancheorganisatie nu te maken hebben, antwoordt ze: ‘Liquiditeit. Liquiditeit. Liquiditeit.’ Doordat alle musea gesloten zijn, missen ze hun publieksinkomsten en hebben ze opeens een tekort aan geld. Bij de ruim vierhonderd leden is gemiddeld bijna de helft van de baten verdwenen – de andere helft is subsidie.

Alle musea zijn in kaart aan het brengen op welke kosten ze kunnen besparen. ‘Grote musea hebben vaak meer geld op de bank staan om het net wat langer uit te kunnen zingen’, zegt ze. ‘De noden bij de kleine musea worden sneller zichtbaar.’

Moll, die ook waarnemend voorzitter is van de Federatie Cultuur, waarin de werkgevers in de culturele sector verenigd zijn, noemt het dinsdag gepresenteerde noodpakket van het ­kabinet ‘ruimhartig’.

Mirjam Moll

De bestaande regeling voor werktijdkorting wordt vervangen door een nieuwe regeling. Musea en andere culturele instellingen hoeven hun personeel niet te ontslaan; werknemers met vaste en tijdelijke contracten krijgen tot 90 procent van hun loon doorbetaald door de overheid.

Daarnaast mag de betaling van allerlei belastingen even worden opgeschort. Ook komt er een financiële ­ondersteuning voor zzp’ers.

Moll maakt zich wel zorgen over de uitvoering van deze regelingen. ‘Er zijn instellingen die al vorige week een aanvraag hebben ingediend, toen nog voor werktijdverkorting. Die hebben nog niets gehoord. Inmiddels is het aantal aanvragen enorm toegenomen.’

Ze verwacht dat minister Ingrid van Engelshoven van Cultuur (D66) ook nog met een steunfonds komt voor de culturele en creatieve sector, die al zo zwaar was getroffen door de overheidsbezuinigingen na de ­kredietcrisis. Dat moet lucht geven op de langere termijn. Maar de overheid kan nog meer doen, stelt Moll.

De minister heeft onlangs de invoering van de Fair Practice Code, een richtlijn voor een betere betaling in de cultuursector, verplicht gesteld bij de aanvraag van rijkssubsidie. Ze weigert evenwel hieraan mee te betalen. Vooral kleinere instellingen zullen moeten bezuinigingen om de hogere honoreringen op te kunnen hoesten. Moll is voor een betere betaling van personeel, maar zou het ‘een mooi gebaar’ van de minister vinden als ze de invoering van de richtlijn uitstelt. 

Ze wijst er daarnaast op dat veel musea, en dit geldt bijvoorbeeld ook voor theaters en filmhuizen, gesubsidieerd worden door gemeenten en dat die vaak ook de eigenaar zijn van hun pand. ‘Het zou helpen als de Vereniging van Nederlandse Gemeenten met spoed bepaalt dat de huren even niet worden geïnd. Dat geeft veel armslag.’

Een rondgang langs museumdirecteuren maakt duidelijk dat er heel wat problemen moeten worden opgelost. Harry Tupan, directeur van het Drents Museum in Assen, rekent voor dat zijn museum nu wekelijks tussen de 25 en 30 duizend euro aan inkomsten misloopt. ‘En dan tel ik nog niet de horeca en museumshop daarbij. We hebben wat vet op de ribben, maar de reserves zijn niet oneindig.’

Geluk bij een ongeluk is dat zijn museum nu bezig is met het maken van een nieuwe collectieopstelling. Tupan: ‘Dat kan ook van huis uit. Maar voor de medewerkers van het depot en de winkel is er geen werk. De prioriteit is om iedereen aan boord te houden.’

In dit dossier leest u de laatste ontwikkelingen en alles wat u verder moet weten over het coronavirus.

Bij Kunsthal Kade in Amersfoort is vorige week al werktijdverkorting aangevraagd, geeft directeur Robbert Roos te kennen. ‘Het gaat om al het personeel, dertig man, van de koepelorganisatie Amersfoort in C.’ 

Ook Rein Wolfs, directeur van het Stedelijk Museum, stelt dat de inkomstenderving ‘een behoorlijk gat in onze begroting’ slaat. Hoe lang de Amsterdamse kunstinstelling het kan volhouden? ‘We staan niet op omvallen. We zullen wel moeten besparen en bezuinigen, en kijken naar ondersteuning van de gemeente. We willen ook aanspraak maken op de nieuwe regeling van het kabinet.’

Musea worden ook met andere problemen geconfronteerd. Zo zag Tupan zich genoodzaakt de aanstaande tentoonstelling In de ban van de Ararat uit te stellen naar begin volgend jaar. ‘Ze waren in Armenië de kratten al aan het inpakken. De catalogus was al klaar en de cover gedrukt. De Armeense premier zou naar de opening komen. De reis voor de businessclub en de vrienden van het museum is afgezegd. Allemaal niet fijn.’

Tupans ‘grootste angst’: dat de Frida Kahlo-tentoonstelling komend najaar niet doorgaat. ‘Dat moet de tentoonstelling van de eeuw worden.’ Inmiddels heeft hij een ‘speciale regeling’ in het contract met zijn Mexicaanse partners laten opnemen, voor het geval dat de corona blijft op­spelen. ‘Zodat we er met minimale kosten vanaf komen. Hoewel het natuurlijk geld zal kosten, door minder recette en gemaakte uitgaven voor communicatie en marketing.’

In het Amsterdamse Stedelijk heeft men ondertussen een ander probleem: daar werd het afgelopen weekend de tentoonstellingsopening van de Koreaanse videokunstpionier Nam June Paik afgelast. Wolfs: ‘We hadden wel vertrouwen dat die een buzz zou veroorzaken, maar we ­liepen de aftrap, de lancering in de pers, de marketing mis. Zo’n evenement in het Stedelijk is toch het begin van de mond-tot-mondreclame. Dat je Paik gezien moet hebben.’ Nu wordt het museum enkel bevolkt door de beveiliging, vertelt Wolfs, en iemand die de planten in een van Paiks kunstwerken dagelijks water geeft. ‘Maar zodra we weer open kunnen, creëren we die buzz alsnog.’

In de Amersfoortse Kunsthal Kade speelt iets vergelijkbaars. Dit jaar zou een bijzonder jaar worden met maar liefst drie tentoonstellingen over Amerikaanse moderne kunst. Om de begroting rond te krijgen moet nu de eerste tentoonstelling, die net is geopend, langer blijven staan. Daardoor zal de tweede, als een omvallend dominosteentje, komen te vervallen, vermoedt directeur Roos. ‘Bij de ene moeten we de bruikleengevers om verlenging vragen; bij de andere moeten we ze informeren over een mogelijke afgelasting.’

En dat alles in de hoop de derde, die samenvalt met de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten, weer te behouden. ‘We hebben daarvoor geen noodplan. Als die niet doorgaat weet ik het ook niet meer.’

Lees hier meer over de culturele gevolgen van het coronavirus

Aan levenloos Museumplein wachten kunst en cultuur duistere weken.

Evenement afgelast? Zie het kaartje als een donatie voor de kunstenaar in corona-tijden (of koop een mok).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden