Musea missen kennis om moderne kunst te restaureren

Er tikt een 'tijdbom in de depots van de musea', luidt de de conclusie van een onderzoek naar de conservering van moderne kunst in Nederland....

BOB WITMAN

Van onze verslaggever

Bob Witman

AMSTERDAM

Blijkens het deze week gepresenteerde onderzoek van de Stichting Behoud Moderne Kunst is er bij musea onvoldoende kennis om alle tienduizenden objecten die zich in depot bevinden, te conserveren. Nog buiten beschouwing gelaten of er voldoende geld voor beschikbaar zou zijn. 'Misschien moeten we ons er bij neerleggen dat een kunstwerk net als een mens kan komen te overlijden', vindt Piet de Jonge, conservator bij museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.

Hij zei dat op een vrijdag afgesloten internationale werkconferentie van de Stichting Behoud Moderne Kunst. De bijeenkomst is de afronding van anderhalf jaar onderzoek naar conservering van hedendaagse kunst. Afgezien van het tekort aan materiaalkennis blijkt dat aangekochte werken niet goed zijn gedocumenteerd. De musea hebben vaak geen goede beschrijvingen van het oorspronkelijke werk en foto's ontbreken. Dit wreekt zich als een werk moet worden opgeknapt.

Dat is geen typisch Nederlands fenomeen, bleek donderdag en vrijdag uit begripvolle reacties van conservatoren en restauratoren uit de VS en Europa. Over de hele wereld kampen musea met problemen om de kunstobjecten in goede staat te houden. 'Ik voel me niet meer eenzaam', zei een Spaanse restaurator na afloop opgelucht.

Restauratie en conservering van moderne kunst is zo complex omdat het materiaalgebruik oneindig veel meer divers is dan bij traditionele kunst. Wat moet een restaurator met voedsel of organisch vet dat in een sculptuur is verwerkt en dat dreigt te vergaan? Bovendien is een betekenis van een modern object veel moeilijker te definiëren dan bijvoorbeeld een landschapje uit 1680. En daarnaast kent de ene kunstenaar een andere waarde toe aan zijn materiaal dan de ander. Een kras op een werk van Donald Judd is niet hetzelfde als een kras op een object van Carl Andre.

De stichting heeft in het onderzoek tien 'probleemgevallen' van Nederlandse musea onder de loep genomen. Deze tien zullen in juni in Boijmans worden geëxposeerd, samen met een verslag van de gevolgde behandelwijze. Zo is onder meer te zien One space, four places (1982) van Tony Gragg, vier stoelen en een tafel gemaakt van zwerfvuil. Het is een exemplarisch probleemgeval vanwege het materiaalgebruik: drankblikjes, sponzen, bakstenen en plastic flesjes zitten aan elkaar geregen op een frame.

Enkele van de voorwerpen zijn beschadigd en een oranjekleurig sponsje op de hoek van een stoel is geheel verdwenen. In eendrachtige samenwerking bogen restauratoren, conservatoren en natuurwetenschappers zich over de vraag of het ethisch en technisch verantwoord was het object 'aan te vullen'. En zo ja, moest dan in een winkel worden gezocht naar een spons van gelijke kleur en vorm? Of moest de restaurator per se een spons zoeken die uit de vuilnis werd gevist? Bij die afweging speelt een rol welke betekenis de kunstenaar aan zijn materiaal toekent.

Die samenwerking tussen wetenschapper, restaurator en conservator is absoluut noodzakelijk, luidt een van de conclusies van het onderzoek. 'De problemen van verval zijn niet binnen één discipline op te lossen.' Het is een nauw luisterende afweging tussen techniek en ethiek.

De stichting heeft voor de musea een modelaanpak willen schetsen bij registratie van hun collectie. Daarnaast is er een 'besluitvormingsmodel' opgesteld, dat voorziet in een stappenplan bij de aanpak van conservering. Hoewel dit een theoretisch model is, blijkt er behoefte aan te zijn, bleek uit de reactie van conferentiegangers.

De belangstelling voor de conferentie en het onderzoek doet de Stichting constateren dat er een toenemend bewustzijn bij de musea bestaat voor het beheer van hun collectie. Ze ziet dit onderzoek, gefinancierd door de Mondriaanstichting, dan ook als de aanzet voor meer activiteiten. Een van de plannen voor de toekomst is het opzetten van een internationale databank waarin informatie over objecten, materialen en kunstenaars wordt opgeslagen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden