Murdoch in China: wint de aanhouder?

Sinds kort heeft de mediamagnaat Sir Rupert Murdoch de voet tussen de deur in China. Premier Zhu Rongji prijst de fraaie Sally van Murdochs Phoenix-tv, en Murdoch verrastte de politieke top in Peking met een voorstelling van de film Titanic....

HET WAS zo'n typisch klein gebaar dat in China grote gevolgen kan hebben. De nieuwe premier Zhu Rongji verklapte op zijn eerste persconferentie aan tv-presentatrice Sally Wu dat hij zo genoot van haar programma. Het opmerkelijke daaraan is dat Sally en haar tv-station, het door Rupert Murdoch opgerichte Phoenix, officieel niet te zien zijn in China.

Het was het eerste, voorzichtige teken dat de miljoenen die de Australisch-Amerikaanse magnaat heeft uitgegeven om in China een voet tussen de deur te krijgen geen weggegooid geld zijn en dat de regering niet meer hypernerveus wordt van buitenlandse zenders. Zijn Murdochs vele knievallen voor de communistische partij niet voor niets geweest?

China's enorme mediamarkt is tot nu toe potdicht voor bedrijven als News Corporation. Het bewind beziet onafhankelijke televisie met intense achterdocht. Zo heeft president

Jiang Zemin journalisten beschreven als 'ingenieurs van de ziel'. Hij duldt geen infiltratie.

Vandaar dat Sally Wu, die het ongevaarlijke actualiteitenprogramma 'Aziatisch Journaal' presenteert, als heldin werd binnengehaald door haar Hongkongse collega's. Phoenix verzorgde vanaf de luchthaven een rechtstreekse uitzending van Wu's aankomst. 'Zhu is de charmantste van alle Chinese leiders', glunderde de tv-diva.

Niet alleen Wu, ook Murdoch is verguld met het onverwachte compliment. De zelfverzekerde persbaron heeft al zijn hoop op de hervormingsgezinde premier gevestigd in zijn campagne om eerdere blunders goed te maken. De ergste uitglijder was van hemzelf. Vijf jaar geleden zei hij: 'Satelliettelevisie is een regelrechte bedreiging voor alle totalitaire regimes in de wereld.'

De boodschap kwam over, en China verbood het particuliere bezit van schotelantennes. Murdoch deed vorig jaar mei op karakteristieke wijze boete voor deze uitspraak: 'We erkennen dat China een specifieke markt is met specifieke sociale en morele waarden, die westerse bedrijven zoals NewsCorp in acht moeten nemen.'

Verdwenen was de ondermijning van dictaturen, voortaan steunde hij ze. Meer dan twee miljard gulden heeft hij gestoken in de satellietzender Star TV, die met vier kanalen in de meeste Aziatische landen uitzendt. Murdoch wil de 300 miljoen Chinese televisietoestellen totaal aan zijn zenders binden en deed concessie na concessie.

In 1994 gooide hij de BBC van zijn Star-netwerk. De Britse zender was in de ogen van Peking verdacht vanwege de berichtgeving over het bloedbad in 1989 en een documentaire over het uitbundige seksleven van Mao Zedong. Murdoch, pleitbezorger voor persvrijheid, gaf later toe dat het een laffe daad was, maar toonde geen berouw. Om reçu te worden in Peking gaf hij ook de kritiekloze biografie van Deng Xiaoping, 'Mijn Vader' uit, geschreven door zijn dochter.

Murdoch verkocht de Engelstalige South China Morning Post, de kritische krant in Hongkong. De Post, een van de beste geldmakers in de dagbladwereld, dreigde met anti-Chinese commentaren een blok aan zijn been te worden. In datzelfde Hongkong begon de zender Phoenix te opereren in het mandarijn, de meest gesproken taal in China.

Het hinderde niet dat de Kantonees-sprekende bevolking er niets van verstond, want de programmering was zo slap, dat niemand keek. Murdoch wilde met verstrooiing, positieve series en partijpropaganda de Chinese top voor zich winnen.

De meeste energie stak hij in de verhouding met Zhu Rongji. Onmiddellijk na de overdracht van Hongkong kreeg hij zijn lang verwachte ontmoeting met het economische wonderkind. Murdoch woonde de feestelijkheden bij als gast van Tung Chee-hwa, de door China benoemde opvolger van Chris Patten, de verguisde Britse gouverneur.

In het vliegtuig naar Peking verdween de feeststemming op slag toen hij te horen kreeg dat HarperCollins, zijn dochterbedrijf, de mémoires van uitgerekend Patten ging uitgeven. Bruce Dover, zijn vertegenwoordiger in China, zal dat moment niet licht vergeten: 'Er kwam stoom uit zijn oren.' De miljonair was zo woedend, dat hij toen al besloot het boek te lozen. Volgens Dover was het aan gekluns bij HarperCollins te wijten dat het bijna een jaar duurde voor het zover was.

Toch was de ontmoeting met Zhu een succes: 'Er heerste een open en eerlijke sfeer', herinnert Dover zich. Dat verklaart waarom een kabelexploitant in Kanton, de zuidelijke metropool, plotseling Phoenix ging doorgeven. Veel kijkers in Guangdong, de rijke provincie aan de grens met Hongkong, plukten de zender al illegaal uit de lucht, dus in de praktijk maakte het niet veel uit. Maar de boodschap was glashelder: Murdoch was niet langer een paria.

Volgens Hongkongse kijk- en luisteronderzoekers stellen slechts vijf miljoen van de 1,3 miljard Chinezen hun toestel op Phoenix in, maar het is een begin. Het hindert volgens Dover niet dat het Chinese avontuur zijn baas scheppen geld kost: 'Wij zijn hier om dezelfde reden, waarom iedereen hier is.' Hij verwijst naar Sky-tv, de Britse satellietzender, die hoon oogstte vanwege de enorme aanloopverliezen. Sky maakt nu een winst van meer dan een miljard gulden.

Phoenix is het aas voor het verlieslijdende Star. Murdoch droomt ervan zijn aanbod van bejaarde Australische en Amerikaanse series, sport, muziek en Baywatch in alle Chinese huiskamers te brengen, zodat de advertentietarieven omhoog kunnen en het bedrijf eindelijk uit de rode cijfers kan komen. Hoewel de verliezen volgens Dover slinken, moest Murdoch er vorig jaar toch nog honderd miljoen toeleggen.

Ook Star komt in China niet verder dan vijf miljoen aansluitingen in grote hotels en buitenlander-getto's. Inpalming van CCTV, de alomtegenwoordige staatstelevisie, is nu de spil van de veroveringsstrategie. Mager betaalde programmamakers krijgen een dikke baan bij Phoenix in Hongkong. Oud-directeuren en andere partijbonzen zien toe op de ideologische zuiverheid van de Chinees-talige producten.

Murdoch blijft intussen Peking platlopen en sprak in oktober met propagandachef Ding Guangen. Om zich in te dekken, zoekt hij nieuwe bruggenhoofden. NewsCorp exploiteert met het Volksdagblad een website over technologie op Internet en heeft een graphics-studio in Peking.

De onvermoeibare magnaat organiseerde onlangs voor de politieke top een exclusieve vertoning van Oscarwinnaar Titanic. President Jiang Zemin had zo genoten dat het kassucces in de Chinese bioscopen gaat draaien, een eer die jaarlijks voor slechts twaalf buitenlandse films is weggelegd.

'Het is een kwestie van geduld', verzucht Dover. Hij hoopt dat het compliment aan Sally Wu het begin is van de doorbraak. Voor de zekerheid werkt Murdoch ook aan een omsingelingstactiek. Er is toestemming om in Zuid-Korea uit te zenden, vanwaar Noord-China kan worden bereikt. In het zuiden is NewsCorp gegadigde voor de overname van de populaire Hongkongse zender ATV.

Toine Berbers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden