Multiculti in de Oudheid

Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is weer open voor publiek. Tijdens een sluiting van zeven maanden zijn de zalen over de Grieken, Etrusken en Romeinen heringericht. Hoe maak je verhalen uit de Oudheid relevant?

Etruskische askist in Rijksmuseum van Oudheden

'Onze permanente tentoonstelling heeft geen politieke boodschap', zegt conservator Ruurd Halbertsma. 'Maar ze doet wel nadenken over vandaag: wie zijn 'wij' nu en wie is 'de ander'?'

Om dat verhaal goed te kunnen vertellen, heeft het museum een aantal specifieke stukken aangekocht, zoals een Griekse wijnvaas en een beeld van een Griekse priester. De objecten zelf moeten het verhaal vertellen.

Handelsrelaties

De wijnvaas komt uit Korinthe, dat in de 7de en 6de eeuw voor Christus goede handelsrelaties onderhield met de koninkrijken van het oosten. Ze toont een Griekse ruiter op zijn tocht door de Oriënt. Stel je voor: terwijl je wat wijn giet uit deze oenochoë, ga je met hem mee op zijn ontdekkingsreis door het onbekende. Je ziet leeuwen, sfinxen en fabeldieren, zoals de Grieken zich het mysterieuze oosten voorstelden. Hoe benevelder de Griek, hoe levendiger de voorstelling.

Halbertsma: 'Als je goed kijkt, dan zie je dat de Griekse ruiter de beelschone oosterse sfinx aankijkt, de Griekse bok kijkt naar de exotische leeuw.' Wat dat voor de conservator betekent: de oude Grieken en het oosten stonden met elkaar in contact, gingen met elkaar in dialoog. 'De volkeren uit de oudheid waren veel multicultureler dan wij vaak denken.'

De muren van de zaal, waar zowel de wijnvaas als de Griekse priester staan, zijn blauw geschilderd. Het blauw van de Middellandse Zee, waarop de verschillende volkeren met elkaar handel dreven.

Corinthische wijnkan

Verbouwingswerken

Volgens Halbertsma was de priester even Grieks ('wij') als Perzisch ('de ander'). Hij is een Griek uit Cyprus, uit de 5de eeuw voor Christus toen het eiland tot het Perzische rijk behoorde. Het Perzische bewind vertaalde zich in de mode van die tijd. De man heeft naast een Griekse lauwerkrans van olijftakken, ook een typisch Perzische baard. De ogen en de neus van de man lijken op die van andere Griekse mannenbeelden, maar de baard is een Perzisch symbool voor macht. 'Deze Griek uit Cyprus wou zich dus voordoen als een Perzische machthebber', zegt Halbertsma. 'Heel stoer van hem.'

Terwijl het museum open is, krijgen de zalen over het oude Egypte nog een make-over, die heel 2016 zal duren. Andere zalen voor tijdelijke tentoonstellingen worden ook nog verbouwd. De bedoeling van het museum is om alle verbouwingswerken - die in totaal 3 miljoen euro kosten - tegen 2018 af te hebben. Dan is het 200 jaar geleden dat koning Willem I het Rijksmuseum van Oudheden opende.

Griekse cultuur als inspiratie

Vanaf het begin van de 5de eeuw voor Christus, na de twee Perzische oorlogen, komt de Griekse cultuur echt tot bloei en gaat ze ook anderen inspireren.

Dat zie je heel goed in de Etruskische verzameling van het museum. De Etrusken, die in het huidige Italië woonden, namen het liggend eten over van de Grieken. Op de Etruskische sarcofagen in Leiden liggen de overledenen ook aan bij een banket.

Halbertsma: 'Je moet je voorstellen dat in Etruskische familiegraven alle grafkisten in een cirkel opgesteld staan, alsof de hele familie een feestje viert.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden