Mr. Turner is schitterend smerig, wild en verfijnd

Veelzijdig en organisch van portret van een man die zich niet makkelijk laat vangen.

Regie: Mike Leigh
Met: Timothy Spall, Dorothy Atkinson, Marion Bailey, Paul Jesson
150 min., in 27 zalen

Pauline Kleijer
Timothy Spall schittert als William Turner, de beroemde Britse kunstschilder uit de 18e eeuw Beeld Film4
Timothy Spall schittert als William Turner, de beroemde Britse kunstschilder uit de 18e eeuwBeeld Film4

Of het echt waar is, wordt betwijfeld, maar de schilder Joseph Mallord William Turner (1775-1851) claimde dat hij zich ooit liet vastbinden aan de mast van een schip tijdens een zware storm. Alles voor de kunst: zo kon hij de woeste golven beter bestuderen.

In Mr. Turner, over de laatste 25 jaar van het leven van de Engelse meester, laat regisseur Mike Leigh zien hoe de schilder hoog in de mast heen en weer zwaait, terwijl de regen en het opspattende zeewater hem in het gezicht slaan. Of het echt gebeurd is, blijft in het midden. De scène heeft een dromerige kwaliteit, alsof het net zo goed om een fantasie zou kunnen gaan.

Het geeft aan hoe zorgvuldig Leigh te werk is gegaan. Over Turners privéleven is niet bijster veel bekend, maar dat betekent niet dat de regisseur zich grote vrijheden veroorlooft. Een enorme hoeveelheid research ging vooraf aan de film. Voor zover de feiten bekend zijn, kloppen ze; de rest werd pas ingevuld na een lange zoektocht. Zoals altijd werkte Leigh daarbij nauw samen met zijn acteurs, die zich uitgebreid moesten inlezen en in de maanden voorafgaand aan de opnamen al improviserend hielpen het scenario tot stand te brengen.

Die bijzondere werkwijze past Leigh meestal toe op hedendaagse, sociaal-realistische drama's (Secrets & Lies, Another Year). Maar ook in Mr. Turner, zijn tweede historische film na Topsy-Turvy (1999), mist die haar uitwerking niet. Mr. Turner is geen stijve biopic vol eenvoudige psychologie en pasklare antwoorden, maar een veelzijdig, organisch portret van een man die zich niet makkelijk laat vangen. Hij was briljant, ruimhartig, maar ook knorrig en vaak ronduit lomp. Het is een fantastische rol van Timothy Spall, terecht bekroond met de prijs voor de beste acteur op het filmfestival van Cannes.

Spall maakt Turner tot een man die leeft voor zijn kunst. Decorum zegt hem niets; hij is intelligent, maar doet geen moeite dat te etaleren. Zuchtend en steunend, grommend en morrend houdt hij de mensen om hem heen op afstand, met uitzondering van zijn vader en zijn verborgen geliefde. Zij is een pensionhoudster uit Margate met wie Turner de laatste jaren van zijn leven stiekem samenleeft. Zo charmant als hij bij haar is, zo onbeschoft behandelt hij zijn arme, aan een huidkwaal lijdende huishoudster, die hem desondanks trouw blijft.

Rustig laat Leigh de seizoenen en de jaren verglijden. Mr. Turner is aan de lange kant en kent veel herhalingen, maar saai wordt het nooit. Integendeel: dankzij de prettige cadans en het prachtige camerawerk van Dick Pope kan de film niet lang genoeg duren. Mooi is ook hoe Leigh en Spall het leven van een markant 19de-eeuws genie zo dichtbij weten te brengen. Het gaat over schilderkunst, status en inspiratie, maar net zo goed over alledaagse zaken als ouderdom en verlies. Mr. Turner is een op alle fronten geslaagd kunstenaarsportret; schitterend en smerig, wild en verfijnd, historisch correct en vol verbeeldingskracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden