Moorddadige Caligula blijkt akelig actueel

Het tafereel heeft beslist iets van het Laatste Avondmaal. Een aantal wat oudere mannen zit aan, patriciërs zijn het, in oranje gewaden. Ze hebben zojuist zelf de tafel gedekt, en dat is vreemd, want dat is een taak van bedienden. Maar de keizer heeft het zo bevolen. Caligula. Hem iets weigeren is geen optie.

Caligula door Toneelhuis.Beeld Kurt van der Elst

Caligula is nog in de twintig, maar ten tijde van dit maal al berucht om zijn ongebreidelde wreedheden. Nooit is iemand zich zeker van iets, ieder moment kan hij toeslaan, en de angst aan tafel is voelbaar. Terwijl buiten bij de ingang van de Antwerpse Bourla Schouwburg gewapende bewaking paraat is, wordt binnen de première van Caligula gespeeld. Regisseur Guy Cassiers heeft het natuurlijk niet zó precies uitgekiend, maar Camus' stuk sluit wel bijzonder goed aan bij het gevoel van deze tijd.

Cassiers brengt al jaren zijn fascinatie met het fenomeen macht op het podium. Zo maakte hij met zijn Toneelhuis een fraaie theatertriptiek (Mefisto for ever, Wolfskers, Atropa) waarin hij keek naar regime, retoriek en receptie van heersers als Hitler, Lenin, Stalin, Hirohito, tot de Grieken.

Nu viel zijn keus op deze Caligula, die net na de Tweede Wereldoorlog verscheen. Het verhaal van de Romeinse keizer wordt gelezen als een aanklacht tegen dictatuur en machtsmisbruik, maar daarnaast gaat het ook onmiskenbaar over levensvragen en doodsangst.

Fraai evenwicht

Vorig jaar maakte Thibaud Delpeut nog een succesvolle enscenering, nu slaagt Cassiers erin twee uur lang te boeien met dit interessante maar ook weerbarstige materiaal. Want voor een heel groot deel is Caligula een praatstuk, vol filosofische bespiegelingen en discussies waarin personages elkaar de loef af trachten te steken. En waar het dat niet is, is (massa)moord, verkrachting en vernedering aan de hand.

Cassiers weet evenwel een fraai evenwicht te creëren tussen pakkende verhandeling en nerveuze actie, en met een aantal geestige passages ook lucht te scheppen. En er wordt goed geacteerd. Kevin Janssens is een Caligula met het uiterlijk van een rockster, één bonk spanning en meester over zijn redeneringen. Vrienden van vroeger, zoals minnares Caesonia (Katelijne Damen), schakelen tussen schrik en afgrijzen enerzijds, en genegenheid en herkenning anderzijds, net als zijn uitgesproken tegenstander Cherea (Johan Van Assche). Mooi gelaagd is ook het spel van Tom Dewispelaere als dienaar Helicon. De personages buiten Caligula's inner circle, de patriciërs, worden gespeeld door amateuracteurs.

Allen zijn bereid tot overleven, liefst een beetje gelukkig, zo nodig met leugens en compromissen. Caligula, consequent en extreem, niet. In zijn hallucinantste momenten bedient hij zich graag van theatrale middelen - voor kunstenaar Cassiers eens te meer aanknopingspunt voor een gloedvolle vormgeving.

Naar Albert Camus, door Toneelhuis. Regie: Guy Cassiers. Video-ontwerp: Kurt D'Haeseleer. Bourla Schouw-burg, Antwerpen, 19/11. Tournee, o.m. Koninklijke Schouwburg Den Haag (1/12). Toneelhuis.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden