In beeld

Mooi van lelijkheid: deze fotograaf verheft plastic afval tot kunst

null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap

Je kunt met afgrijzen kijken naar de minder mooie kanten van het bestaan. Je kunt het ook tot kunst verheffen, zoals Thirza Schaap doet met haar fotoboek Plastic Ocean.

Gebeurtenissen die onze afschuw opwekken, stoffen waarvoor we afkeer voelen, maar die ons tegelijk fascineren: ze zijn van alle tijden. Denk aan de kruisiging. De trage marteldood van Christus door spijkers en zwaartekracht vormde in de Renaissance een dankbare bron voor grootse schilderkunst. Of neem de gitzwarte landschappen van fotograaf Willem Diepraam: het zijn cokesbergen van wat toen Diepraam er rondliep nog de Hoogovens heetten in IJmuiden. Oorsprong van gif en monstrueus kooldioxidesurplus, maar voor Diepraams lens veranderen ze in neergevleide, mysterieuze vrouwenlichamen in de nacht.

Kijk in Michael Lights fameuze boek 100 Suns, met foto’s van Amerikaanse kernproeven. De expanderende atoomontploffingen zijn bronnen van grootschalige verwoesting, maar Light transformeert ze tot gracieuze, kleurig oplichtende reuzenkwallen in het zwerk.

De Nederlandse, in Zuid-Afrika woonachtige modefotograaf Thirza Schaap (49) voegt zich met haar fotoboek Plastic Ocean in de traditie de donkere zijde van het bestaan tot kunst te verheffen. Al jaren struint ze het strand van Kaapstad af en verzamelt de even kleurrijke als deprimerende oogst van een dolgedraaide industrie: die van het plastic. Schaap plooit en schikt haar vondsten tot stillevens, belicht die op hun allervoordeligst en drukt af.

Wat de mensheid in het antropoceen aanschaft en wordt opgedrongen in de vorm van fles, verpakking, mondkap, decoratie of slijtgevoelig gebruiksartikel eindigt in het vuur van de vuilverwerker, op eeuwige afvalbergen of wordt – halleluja – soms gerecycled. Maar een buitensporige hoeveelheid verdwijnt in rivieren, kanalen en de zee, onder het motto: wat we niet zien bestaat niet. Sinds de Romeinen hun afval, rioolwater, rottende kadavers en terechtgestelde misdadigers dumpten in de Cloaca Maxima, in de Tiber die het darmkanaal was van Rome, is onze mentaliteit weinig veranderd.

In tweeduizend jaar heeft de samenstelling van ons afval wel een drastische transitie doorgemaakt. Wat eerst walmend en stinkend wegrotte en uiteindelijk verging, doolt nu voor eeuwig rond in onze oceanen. Zand, wind en golfslag vermalen met onzichtbare kaken ons plastic weliswaar traag, maar echt verdwijnen en ontbinden doet het nooit. Wat de oceanen nog niet of deels hebben vergruisd, braken ze met golven uit over onze stranden.

Aan het braaksel kunnen we, móéten we ons ergeren. We kunnen en moeten ons ervoor schamen. We kunnen en moeten actie ondernemen om de grootindustriëlen tot beterschap te dwingen. Maar dat alles vergt tijd, uithoudingsvermogen, nieuw consumentengedrag, politieke wil en doortastendheid. Zoeken we onderwijl dus troost in de ontegenzeggelijke schoonheid die Thirza Schaaps composities hebben te bieden. De vale kleuren, de soms bijna menselijke vormen, de toenadering die petflessen tot elkaar lijken te zoeken: tezamen weerspiegelen ze ons kwalijke zelf. Dat we er toch naar kijken en er zelfs van kunnen genieten is de verdienste van de fotograaf. En dat ze aldus haar plastic vondsten alsnog recyclet is, hoewel a drop in the ocean, toch geluk bij een ongeluk.

Thirza Schaap: Plastic Ocean, 1605Publishers.com, € 50

null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap
null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap
null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap
null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap
null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap
null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap
null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap
null Beeld Thirza Schaap
Beeld Thirza Schaap

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden