Monument voor een havik

Eerlijke memoires van Helen Macdonald vormen schitterend monument

Met eerlijke memoires heeft de Britse historica en dichteres Helen Macdonald een schitterend monument opgericht voor haar plots overleden vader, voor de havik en voor schrijver en havikier Terence H. White.

Beeld Ben Gurr / News Syndication

Lange tijd heb ik gedacht dat je je niet kunt voorbereiden op de dood van een ander - om nog maar te zwijgen op die van jezelf. Inmiddels, twee dichtbije doden verder, weet ik beter. Het lezen van De H is van havik van Helen Macdonald, een Britse historica, dichteres en valkenier/havikier doet precies dat: je voorbereiden op wat volgt na het sterven van een geliefde. Door de onzekerheid over je eigen gevoelens en gedachten tijdens een periode van rouw te beschrijven, net als je merkwaardige pogingen om de situatie te herstellen terwijl je weet dat dat niet kan, en 'het reusachtige narcisme van wie een dierbare heeft verloren'.

Ik las de Engelse versie vorig najaar, aan het sterfbed van mijn man, filosoof René Gude, nog onwetend van de tumor die een paar maanden later mijn vader de das om zou doen. Mij werd door Macdonald subtiel maar indringend te verstaan gegeven dat 'de archeologie van verdriet chaotisch verloopt', de vlucht in de natuur of eenzaamheid niet zou werken, en dat de strijd tegen de vergetelheid vergeefs zou zijn. Dat - iets minder subtiel - mensenhanden zijn gemaakt om andere mensenhanden vast te pakken. En tot slot dat ik terug zou grijpen op mechanismen uit mijn kindertijd. Deze lessen lijk ik snel en onbewust verinnerlijkt te hebben, zodat ik nu toch mijn verjaardag vier en toegeef aan een hang naar sportieve activiteiten die ik sinds mijn puberteit niet meer heb vertoond.

Natuuroverdenking

De eerlijke memoires van Macdonald, die haar vader plots verloor aan een hartinfarct, zijn niet alleen vanwege deze inzichten overladen met prijzen uit het Engelse taalgebied zoals de Costa Book Award voor het boek van het jaar en de Samuel Johnson Prize voor non-fictie. De H is van havik is daarnaast een prachtige beschrijving van het temmen van haar bloeddorstige havik Mabel in diverse Engelse landschappen. Tegelijkertijd geeft Macdonald een psychologisch overtuigende inkijk in het gevoelsleven van de schrijver Terence H. White, die ooit ook haviken probeerde te temmen en daarover in de jaren veertig en vijftig schreef in bewerkingen van de Arthur-legende en in The Goshawk, een 'literaire confrontatie tussen mens en dier die teruggreep op de puriteinse traditie van de spirituele krachtmeting'.

Als de Engelsen ergens dol op zijn, dan is het op goed geschreven essays over de ongereptheid van de natuur en haar inwoners. Ook in het grotendeels gecultiveerde Nederland krijgt dit type natuuroverdenking een goede ontvangst, getuige de populariteit van de boeken van Robert Macfarlane, Kester Freriks en Joyce Roodnat over wandelen op ongebaande paden, of van de film De nieuwe wildernis. De literaire biografie is aan beide zijden van de Noordzee een geliefd genre. Dat is een andere reden waarom de prettig leesbare vertaling van H is voor havik hier in Nederland waarschijnlijk zal aanslaan, ook al is T.H. White bij ons niet erg bekend.

Curiositeiten

Er lopen dus drie genres door het boek; het is een autobiografie, een natuurbeschrijving en literatuurgeschiedenis in één. Het is knap dat je daar de weg niet in kwijtraakt, maar integendeel steeds meer gevoel krijgt voor de samenhang tussen deze drie lijnen. Het maakt het boek ook minder zwaar dan te verwachten van memoires die starten bij de dood van een geliefde vader. Het verhaal over Mabel, die we volgen vanaf haar komst over de Ierse zee tot haar vertrek naar een volière om in de rui te gaan, is ronduit spannend. Lukt het Macdonald haar te behouden, haar steeds terug te laten komen naar haar handschoen om dode kuikens te 'azen'? Of raakt ze haar kwijt aan Mabels verleidingen van de wildernis, zoals White overkwam met Gos, zijn eerste havik?

De literatuurgeschiedenis over T.H. White heeft Macdonald gelardeerd met een overzicht uit de middeleeuwse valkeniersliteratuur en met vergelijkingen tussen de Duitse, Engelse en Amerikaanse havikierstradities door de eeuwen heen. Zo komt Göring, Jägermeister van het Derde Rijk langs, net als de burgerlijk ongehoorzame Britse valkeniersvereniging die in de jaren rond 1970 de in Engeland uitgestorven wilde havik met een officieus programma weer op sterkte heeft gebracht. Dergelijke curiositeiten maken het boek simpelweg interessant.

Schitterend monument

Ontroerend is de niet expliciet benoemde overeenkomst tussen Helen Macdonald en haar vader; hij als kind een vliegtuigspotter en als volwassene een gevierd journalistiek fotograaf, zij als meisje al aan het valkenieren en als volwassen vrouw geschiedschrijfster en dichteres. Beiden volhardend in hun pogingen het vogelperspectief op de wereld in te nemen. Als tijdens een herdenkingsdienst voor haar vader blijkt dat hij inderdaad de journalistieke held was die zij vermoedde maar waarvoor zij nooit eerder heldere aanwijzingen had gekregen, begint voor haar het getroost kunnen worden. Zo moet het ook een troost voor haar zijn dat zij een schitterend monument heeft opgericht. Een monument met vele facetten en voor verschillende partijen: voor de havik en zijn havikier, voor haar vader, voor T.H. White en vooral voor haar rouwende zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.