Interview Michael Palin

Monty Python is dood, maar Michael Palin (75) is nog lang niet uitgeraasd

In zijn jongste boek Erebus reconstrueert hij een fatale poolreis uit 1845.

Auteur en komiek Michael Palin in Amsterdam. Beeld Ivo van der Bent

Acteur, schrijver, komiek en wereldreiziger Michael Palin had in de zomer van 2014 met Monty Python tien uitverkochte shows gegeven in de O2 Arena in Londen toen hij werd overvallen door een diep gevoel van anti-climax. Hij schrijft erover in Erebus, het verhaal van een schip, zijn nieuwe non-fictie boek. ‘Wat doe je na zoiets groots? Eén ding wist ik zeker: ik kon niet in herhaling vervallen.’

Michael Palin: Erebus, het verhaal van een schip.
Uit het Engels vertaald door Annemie de Vries.
Het Spectrum; 368 pagina’s; € 24,99.

En daar is dan de beroemdste zin uit het oeuvre van de Britse comedygroep Monty Python, tevens de titel van de eerste film van het legendarische en baanbrekende gezelschap: ‘Wat ik hierna ook zou gaan doen, het moest iets heel anders zijn.’ And Now for Something Completely Different - maar wat?

Een paar weken later zag Palin op het tv-journaal een item dat hem, zo schrijft hij, bij zijn lurven greep. Ergens in het Noordpoolgebied was de HMS Erebus ontdekt. Het schip was 160 jaar spoorloos geweest.

‘Zodra ik dit hoorde, wist ik dat er een verhaal te vertellen viel. Niet alleen een verhaal van leven en dood, maar een verhaal van leven, dood en een soort wederopstanding.’

Vier jaar later is Palin (75) in Amsterdam ter promotie van Erebus. Een paar dingen vallen op. Palin voldoet aan alle kenmerken van zijn imago. Hij is vriendelijk, zachtaardig en voorkomend. En hij praat gretig over het onderwerp van zijn boek, een Engels schip dat in de 19de eeuw twee grote expedities maakte, een succesvolle naar Antarctica in 1839 en een fatale naar de Noordpool zes jaar later.

Juist vanwege het afgrijselijke einde – het schip kwam vast te zitten in het ijs en verdween, met inbegrip van de 129 opvarenden – bleef het verhaal van de Erebus en zusterschip Terror in Engeland tot de verbeelding spreken. Palin, nuchter: ‘Mensen zijn nu eenmaal geïnteresseerd in falen.’ Over de eerste, wetenschappelijke expeditie was nauwelijks gepubliceerd. ‘Vooral die reis stimuleerde mijn verbeelding.’

In 2013 had Palin de Erebus herontdekt toen hij een lezing voorbereidde over een man die tijdens de eerste reis de tweede scheepsarts was, Joseph Hooker. Diens kousen bleken bewaard te zijn gebleven. Ze waren, zo schrijft Palin met oog voor detail, ‘crèmekleurig, knielang, dik gebreid en nogal prikkerig.’

Voor Palin werden ze een ‘soort spirituele talisman’, de kousen van Hooker. ‘Maar uiteindelijk bleek het schip interessanter dan Hooker. Waar was het geweest? Wat was daar gebeurd? De ontdekking van het wrak door de Canadezen in 2014  zette alles in gang. Gotcha, dacht ik meteen.’

In het verhaal van de Erebus vloeien diverse interesses van Palin naadloos samen. Voordat hij met Monty Python roem vergaarde, studeerde hij geschiedenis in Oxford. De zee is een van zijn grote liefdes en Palin is al bijna veertig jaar een beroepsreiziger.

‘Ik ben opgegroeid met verhalen over ontdekkingsreizen, over mensen die zeeën bevaren en door woestijnen trekken. Die verhalen hebben me altijd enorm gefascineerd en aangetrokken.’

Reisprogramma‘s

Zijn eerste reisprogramma voor de BBC maakte hij in 1980. In 1989 brak hij wereldwijd door als de door de schrijver Jules Verne geïnspireerde reiziger in Michael Palin: Around the World in 80 Days. In totaal trok hij een tiental keren de wereld over, het laatst afgelopen voorjaar toen hij voor de Britse tv-zender Channel 5 Noord-Korea doorkruiste. In 2013 werd Palin voor zijn reisdocumentaires geëerd met de Bafta Fellowship, de belangrijkste Britse tv-prijs.

Ook voor Erebus ging hij op reis. Palin volgde het spoor van het schip, een 33 meter lange driemaster. Eerst reisde hij naar Tasmanië en Antarctica, later naar de Noordpool, waar de Erebus op zoek ging naar de Noordwestelijke Doorvaart naar Azië, en vast kwam te zitten in het ijs.

Ontdekkingen deed Palin niet. ‘Toch was het de moeite waard, al was het alleen maar om te ondervinden hoe krankzinnig ver het was en hoe krachtig de wind daar is, en hoe ruw de zee.’

Gedreven beschrijft hij het landschap, ‘compromisloos en enorm uitgestrekt, zonder bomen en struiken, drie maanden per jaar bruin en de rest van het jaar wit. En dan, ergens daar, dat kleine schip met zestig mannen aan boord, vast in het ijs, jarenlang. Ongelooflijk. Echt ongelooflijk.’

Erebus is een verhaal over moed en heldendom, een universele vertelling over tochten naar onbekende verten en de strijd van de mens tegen de natuur. ‘Precies zoals de boeken over ontdekkingsreizigers die ik in mijn jeugd las.‘ Palin bracht nieuw materiaal boven water, dagboeken en brieven, en voegde aan het spectaculaire verhaal van het schip eigen ervaringen en observaties toe.

Persoonlijk boek

‘Vanaf het begin wist ik dat het een persoonlijk boek moest worden. Ik moest mijzelf in het verhaal schrijven. Niet te veel, dan zou ik in de weg staan, maar genoeg om er geen academisch verslag van te maken. Want dat is het niet. Een academicus zou misschien tien jaar onderzoek hebben verricht. Dat wil ik niet. Ik doe de research, zet de gebeurtenissen op een rij en voeg er mijn eigen ervaringen aan toe.’

De bonus voor Palin was dat hij meer leerde over de motieven van de ontdekkingsreizigers – en daarmee ook over zijn eigen motieven. De vraag wat mensen bezielde om zich in avonturen te storten, grote ontberingen voor lief te nemen en onbekende plekken te betreden, denkt hij inmiddels te kunnen beantwoorden.

‘Hoe meer ik las over ontdekkingsreizigers, hoe meer ik ervan overtuigd raakte dat er maar één reden is; een simpele reden. Ze wilden het. Ze wilden weg. Weg van de mensen.’

Auteur en komiek Michael Palin in Amsterdam.

Ooit had hij een ontmoeting met Wilfred Thesiger, een Brit die vaak de laatste ontdekkingsreiziger is genoemd. Thesiger bracht jaren door in Rub al-Khali in het zuidoosten van Saoedi-Arabië, een kolossale zandwoestijn die het ‘Lege Kwartier’ wordt genoemd.

‘Hij koos doelbewust voor een leven met zware beproevingen. Dat is kenmerkend. Het is meer dan nieuwsgierigheid. Het is een lichamelijk verlangen naar de pijn, in een bepaald opzicht. Een vorm van zelfkastijding. Daar verlang ik niet naar, maar ik voel wel de aantrekkingskracht van plekken waar maar weinig mensen zijn geweest. Hoe oncomfortabel het soms ook is, je wil meer zien, dóór.‘

Hij zal blijven reizen, zegt hij. ‘Fysiek is het nog goed te doen en ik heb nog steeds een enorme nieuwsgierigheid naar onbekende plekken. Er is zo veel te zien. Veel mensen zijn aan huis gekluisterd, of aan kantoor, zien nooit iets van de wereld. Ik ben het tegendeel. Ik heb het ook nooit als werk beschouwd. Het was in iets wat in me zat. Wat is er te zien achter de volgende heuvel?’

Anderzijds: ‘Er zijn ook kinderen en kleinkinderen die ik wil zien. Ik wil niet meer tien maanden per jaar door woestijnen ploeteren.’

Er zijn andere, nog vage plannen. ‘Ik heb altijd in gedachten dat ik een publiek moet bedienen. In wezen ben ik een entertainer, of ik nou een documentaire of een film maak of een boek schrijf. Daarom ben ik zo blij dat mensen dit boek als een serieus werk beschouwen. Niet één reactie heeft me teleurgesteld.’ Lachend: ‘Tot nu toe.’

One Down, Five To Go

En inderdaad, de tijden van Monty Python zijn definitief voorbij na de afscheidsshows in 2014 met de heerlijke titel Monty Python Live – One Down, Five To Go (de  ‘one down’ is medeoprichter Graham Chapman, die overleed in 1989).

Na de shows in de O2 Arena in Londen wist Palin dat het voorbij was, ondanks het grote succes. Tien keer trok de show vijftienduizend bezoekers en de merchandising, waaronder een neppapegaai op een stok die verwees naar de legendarische Monty Python-sketch met de dode papegaai, vloog de verkoopkramen uit.

‘We kregen verzoeken om in Amerika op te treden, in Duitsland, Nederland, Australië. Ik wist meteen dat ik dat niet wilde; ik wilde iets gaan doen waar ik echt plezier aan zou beleven.’’

Het kwam hem op verwijten te staan van twee andere Pythons, John Cleese en Eric Idle. ‘Ze maakten het me lastig en waren boos omdat ik weigerde veel geld te gaan verdienen in het buitenland. Maar Eric heeft daarna gezegd dat het de juiste beslissing was. Mijn goede vriend Terry Jones is dementerend, hij kan zo’n tour niet aan. En Terry Gilliam heeft andere interesses, hij wil films regisseren.’

Lachend: ‘En we zijn oud. De anderen zijn allemaal ouder dan ik en we hadden een enorme krachtsinspanning moeten leveren. Bovendien was het een kostbare show. We zouden ons geld hebben moeten verdienen met de verkoop van neppapegaaien op een stok en ander spul. Dit was het einde. En het einde had niet beter kunnen zijn.’

Van televisiereiziger tot Bicycle Repair Man: De rollen van Michael Palin

Palin, het lid van Monty Python
In het eerste beeld van het eerste seizoen van Monty Python’s Flying Circus (1969) zien we Palin als een drenkeling uit zee komen strompelen. ‘It’s…’ luidt zijn eerste tekst. Palin was samen met Terry Jones het Oxford-deel van het gezelschap, terwijl de rest van de groep de eerste comedystappen in Cambridge had gezet. Palin excelleerde als de ‘straight man’ in hysterische omstandigheden, de klant in ‘The Argument Clinic’, de winkelier in de ‘Dead Parrot Sketch’ of de superheld die in het geheim een ‘Bicycle Repair Man’ is.

Palin, de filmacteur
Naast zijn filmwerk met de Pythongroep, waarvan de bekendste Monty Python’s Life of Brian (1979) is, was Palin te zien in het meesterwerk Brazil (1985) van Python-lid Terry Gilliam en, samen met John Cleese, in het buitengewoon succesvolle A Fish called Wanda (1988), waar hij een stotterende crimineel speelt. De enige rol die hem een Britse Oscar (Bafta) opleverde voor ‘beste bijrol’.

Palin, de reiziger
De eerste reis die Palin voor de BBC maakte was aan boord van een Britse trein in de serie Great Railway Journeys of the World. Vanaf 1989 maakte Palin een reeks succesvolle reisprogramma’s voor de BBC, die wereldwijd werden uitgezonden. De eerste serie was Michael Palin: Around the World in 80 Days. Elk boek werd vergezeld van een boek, waarmee Palin ook een van de best verkopende Britse auteurs werd. Zijn reisbestemmingen werden in de jaren daarna hotspots, een fenomeen dat in de reiswereld bekend staat als het Palin-effect. Palin was vanaf 2009 president van de prestigieuze Royal Geographical Society.

Palin, de schrijver
Naast zijn reisboeken publiceerde Palin toneelboeken, kinderboeken, fictie en dagboeken, een serie die begon met Diaries 1969-1979: The Python Years

Erebus
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden