tv-recensiearno haijtema

Molukkers in Nederland toont het nog generaties dooretteren van een loze belofte

null Beeld

Noem een sleutelwoord dat de geschiedenis van de Molukkers in Nederland typeert, vroeg interviewer Coen Verbraak in het laatste deel van zijn serie over de bevolkingsgroep uit Ambon. Wat volgde, was een droevige rij, met onder meer: ‘frustratie’, ‘tijdelijkheid’, ‘niet gehoord’, ‘pijn’, ‘verdriet’, ‘verraad’. Termen die inderdaad de sleutel vormen tot de zielenpijn van de Molukkers van het eerste uur in Nederland (in 1951) en de generaties na hen.

Net als zijn in opzet vergelijkbare, voor een Zilveren Nipkowschijf genomineerde serie over Srebrenica, slaagt Verbraak er met het vierdelige Molukkers in Nederland in een pijnlijke nationale kwestie van perspectief met veel scherptediepte te voorzien. Niet dat zijn geschiedschrijving alles verheldert, die is immers caleidoscopisch, maar het lukt hem wel de complexiteit van traumatische episodes inzichtelijk te maken. In geclusterde, door een vraag ingeleide thema’s gaven de geïnterviewden van alle generaties om en om inzicht in hun visie op het gebeurde, hun persoonlijke geschiedenis en hun dromen.

Historicus Ron Habiboe in 'Molukkers in Nederland' van Coen Verbraak. Beeld BNNVara
Historicus Ron Habiboe in 'Molukkers in Nederland' van Coen Verbraak.Beeld BNNVara

Hun ontboezemingen waren soms schokkend voor wie destijds met verbijstering heeft gekeken naar de brute gijzelingen door Molukse jongeren in de jaren zeventig. Nog steeds toonden, vorige week in deel 3, opvallend veel Molukkers (enig) begrip voor de manier waarop met geweld genoegdoening werd geëist voor schandelijk verbroken beloften van de Nederlandse regering. Verbraaks serie helpt de gemakkelijke, maar daarmee niet gediskwalificeerde woede over het geweld – en de verbazing over het gebrek aan Moluks distantiëren – te overstijgen.

Met de loze belofte van een eigen staat voor de Molukkers zaaide Nederland de haat die tot de gijzelingen leidde. Bij de bevolkingsgroep zelf richtten de mooie woorden behalve politieke frustraties ook op het persoonlijke vlak drama’s aan. De uitzichtloosheid in de jaren zeventig leidde tot massaal heroïnegebruik onder jongeren. ‘In bijna elke familie waren wel een of twee verslaafden’, zei theatermaker Pieter Anthony.

De scholing van de jeugd bleef achter, omdat ze in hun woonoorden, waaronder voormalige concentratiekampen, verplicht naar de lts of huishoudschool gingen. Hoger onderwijs was niet aan de orde. De Molukkers verhuisden naar nieuwbouwwijken, naar waardeloze, dure huurhuizen, waar de ratten aan de roosters knaagden. Uitsluiting, marginalisering, achterstelling, discriminatie – het is allemaal op de Molukkers van toepassing. Schokkend hoe lang het duurde voordat de politiek de Molukse frustraties onder ogen wilde komen. ‘Wat doe je mensen aan?’, verzuchtte Anthony.

Verbraak had gelukkig ook ruimschoots oog voor de trots van de Molukkers. Voor hun saamhorigheid, hun identiteit, de verbindende kracht van sportieve en creatieve talenten als voetballer Simon Tahamata en de topband Massada, en de nog altijd levende droom van een Molukse republiek.

Bij een bezoek aan Ambon had historicus Ron Habiboe door het bos gelopen en zich gerealiseerd: ‘Mijn vader heeft hier gelopen en van de plantjes gegeten, en zijn vader, en zijn vader. Ze zijn hier allemaal begraven en teruggekeerd in de grond waarop deze plantjes groeien. Deze grond ben ik.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden