Taalgebruikpueriel

Moeilijk maar mooi: pueriel

Waarom iets makkelijk zeggen als het ook met een prachtig moeilijk woord kan? Zoals in ‘pueriel proza’. 

Zelf vond de geridderde militair het ook ‘kinderachtig’ dat hij had staan wildplassen, zei Marco Kroon deze week voor de rechter. Dat hij na zijn aanhouding de kleine Kroon uit zijn erekruis had gehaald en ermee naar een agente zou hebben staan zwaaien, maakte het beeld er niet fraaier op. Maar ja, edelachtbare: ‘Alcohol in de man, wijsheid uit de pan’, verklaarde de verdachte volgens de rechtbankverslagen.

Jammer van dat ‘kinderachtig’. Een echte ridder had hier natuurlijk een waardiger woord gebruikt. Moeilijk, maar mooi: ‘pueriel’. Oftewel: kinderachtig, flauw, jongensachtig, onvolwassen, volgens de woordenboeken.

Afkomstig uit het Latijn (‘puer’ is een knaap, ‘puerilia’ zijn jongensstreken of kinderachtigheden) via het Frans (‘puéril’) rond de 17de eeuw in Nederland beland. Daar ligt het woord al een tijd in de vitrine op de afdeling ‘Zeldzaamheden’ van het taalmuseum. Het archief van de Persgroep (waarin 19 Vlaamse en Nederlandse kranten zijn verzameld) geeft welgeteld 13 treffers sinds 1992.

Het is een heerlijk snobistisch, ietwat nuffig woordje. Je komt het dan ook alleen tegen in de allergeleerdste beschouwingen, waarbij de auteur lekker ongegeneerd uitgaat van de gelijke lezersvoet. Een illusie wellicht, maar wat is er tegen opzoeken en bijleren?

Onder professoren: in een monografie over de dichter Baudelaire noemde Jean-Paul Sartre de aantekeningen uit een van de cahiers ‘navrant pueriel’, ook in de Nederlandse vertaling.

Hier schreef Maxim Februari in 2017 in zijn NRC-column over de toneeluitvoering van het dagboek van Anne Frank (en over Nietzsche). Een uitspraak deed Februari verzuchten: Het klinkt zo vreselijk wereldwijs, deze aanpak, maar tegelijk ook zo vreselijk pueriel’.

En wat schreef Ronald Giphart in 2008 in de kookrubriek van deze krant, waarin hij een ‘koude uiensaus’ (‘Bedoeld voor een sausje op een kinderfeestje, maar ook prima bij andere gelegenheden’) bij elkaar klutste: ‘Sommige ingrediënten passen gewoon echt niet bij elkaar en juist daarom kan het soms een pueriel en puberaal genoegen zijn het toch te proberen.’

Daar lusten wij wel pap van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden