Taalgebruik Moeilijk maar mooi

Moeilijk, maar mooi: Pestilent

Sommige woorden zijn zo verwaarloosd, dat zelfs de online versie van Van Dale ‘geen resultaat’ meer geeft bij het opzoeken. ‘Pestilent’ is er zo een. Wat zonde, voor zo’n prachtwoord. Afkomstig van het Latijn (het zal ook eens niet, in deze rubriek): pestilens. Oftewel ‘zeer verderfelijk = verpestend’, zoals de laatste papieren Van Dale het woord magertjes het asiel verleent dat het verdient. Andere woordenboeken voegen toe: ‘gevaarlijk’, ‘(zeer) onaangenaam’, ‘pestaardig’.

Heldere taal. Maar veel te zeldzaam, terwijl het zoveel moeilijker, maar mooier kan. Met ‘pestilent’ dus.

Ere wie ere toekomt: een van de laatste gebruikers in de openbare ruimte was Annabel Nanninga, nu senator voor Forum voor Democratie, maar in 2015 nog vrijschrijver voor website Jalta. Op Bevrijdingsdag van dat jaar schreef ze ironiserend over ‘het haatklimaat’ dat zou zijn ontstaan: ‘Een pestilent klimaat van vrijuit schofferen, kwetsen en sneren’. Geen boreale bijklank in te bespeuren.

Ook deze krant heeft het woord tekort gedaan. Het archief leert: in de hele vorige eeuw heeft het slechts tweemaal voluit in deze krant gestaan. Deze eeuw staat de teller exact op één, plus drie keer in bijvoeglijke vorm. Opmerkelijk: alle keren was dat in het toenmalige boekenkatern Cicero. De laatste die het woord in deze krant gebruikte, was Michaël Zeeman. Hij besprak de Nederlandse vertaling van ‘De faculteit van de onnodige kennis’ door de Russische schrijver Joeri Dombrovski. Daarin werd nauwkeurig geregistreerd ‘hoe een betrekkelijk normale manier van met elkaar omgaan verziekt raakt, verrot en ten slotte pestilent wordt’, aldus Zeeman. Geen ingezonden brief die vroeg naar het abracadabra van dat laatste woord.

Dat was in 2002. Ook alweer een eeuwigheid geleden, en een mooie aanleiding om de betreurde criticus hier te memoreren. En in één klap het woord in ere te herstellen. Pestilent dus. Een woord om te onthouden.

Jean-Pierre Geelen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden