TaalgebruikMoeilijk, maar mooi

Moeilijk maar mooi: obsoleet

Waarom iets makkelijk zeggen als het ook met een prachtig moeilijk woord kan? Neem ‘obsoleet’ – het woord dat zijn vleesgeworden zelf is geworden.

We moeten het even hebben over oude menschen, en de dingen die voorbij gaan. Dat komt door Paul Schnabel. De man was en is veel, onder meer voorzitter van de commissie Voltooid Leven. Vandaar dat hij onlangs in NRC Handelsblad een opiniestuk schreef over euthanasie. Nieuwe wetgeving is onnodig, vindt hij.

Hij schreef: ‘Het is niet moeilijk te voorspellen dat de huidige wet dan al snel obsoleet zal worden, want waarom zou je in geval van ziekte de moeilijke procedure van de huidige wet volgen als het ook via een gemakkelijkere weg kan?’

Obsoleet. Mooi woord. Maar wat betekent het ook alweer? Ah, gevonden: ‘Oud, verouderd, in onbruik geraakt’, zeggen de woordenboeken eensgezind. Maar waarom deze makkelijke woorden van de alledaagse taal volgen als het ook via een moeilijke, maar mooiere weg kan?

Volgens de wetenschap werd het woord ‘obsoleet’ in Nederland geboren in 1824, uit Franse ouders. Die hadden het natuurlijk weer uit het Latijn: obsoletus.

Hier bestaat zelfs het werkwoord ‘obsoleren’, oftewel verouderen of in onbruik raken. Maar dat herkent al helemaal niemand meer. Wikiweetje: uit onderzoek van het Centrum voor Leesonderzoek uit 2013 bleek dat ‘obsoleet’ wordt herkend door 52 procent van de Nederlanders en 54 procent van de Vlamingen. Niet verwonderlijk dat de Vlamingen weer eens (iets) beter scoren op taalvlak: hun taal is meer op het Frans gestoeld dan het Nederlands.

Er is iets moois en bijzonders aan de hand met obsoleet: het woord is zijn vleesgeworden zelf geworden. Verouderd, zeldzaam en behoorlijk in onbruik geraakt. Behalve dan bij de weledelzeergeleerde Schnabel. En bij nog een paar anderen. De archieven registreren feilloos de soms tijdelijke oprispingen in populariteit, maar vooral de vergankelijkheid: er zijn jaren waarin ‘obsoleet’ in de Nederlandse kranten slechts eenmaal is gebruikt.

Hier in het verpleeghuis van vergeten woorden zegt de dienstdoende arts: toch zonde. Tijd voor een eerste hulp bij taalongelukken. Laten wij het obsolete woord reanimeren en nieuw leven inblazen. Dit leven hoeft nog lang niet voltooid te zijn, er is nog volop medicatie voorhanden voor ‘obsoleet’. Driemaal daags gebruiken en de patiënt kan nog vele jaren mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden