taalgebruik moeilijk maar mooi

Moeilijk, maar mooi: gramstorig

Waarom iets makkelijk zeggen als het ook met een prachtig moeilijk woord kan? Zoals in ‘een gramstorig heerschap'.

Een bekend verschijnsel bij moeilijke woorden: je hoort of ziet ze, je hebt ze weleens eerder gezien, voor lief genomen zelfs. Zo gaat dat soms met moeilijke woorden: je kunt er moeiteloos overheen lezen zonder je al te veel af te vragen. Maar dan komt het moment waarop het oog of oor er op blijft hangen en je beseft dat je de betekenis niet kent. Mij overkwam dat onlangs bij het lezen van het boek Een knipperend ogenblik,  een liefdevol portret van Remco Campert, geschreven door Mirjam van Hengel.

Daarin beschrijft zij een optreden van de schrijver, in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Alles zoop en naaide nog. Geheel in de tijdgeest roerde het publiek zich tijdens die ‘happening’, Campert reageerde ietwat gestoken. ‘Gramstorig’, noteert Van Hengel.

Gramstorig. Mooi woord. Maar wat betekent het ook alweer? ‘Boos, grimmig, opvliegend, kregelig, korzelig, kwaad, ontevreden, toornig, woedend’, zeggen de woordenboeken. Stamt uit het begin van de 18de eeuw, volgens de etymologische standaardwerken.

Volgens de boeken staat het gram voor de boosheid, ook wel gramschap. Wie zijn gram komt halen, hoopt op genoegdoening voor zijn boosheid, of om de woede te koelen. ‘Storen’ of (oorspronkelijk) ‘steuren’ leidt weer tot stuurs, wat ook al een weinig vrolijk gemoed beschrijft.

Ooit bestonden soortgelijke samenstellingen als ‘gramgrimmig’, ‘gramnijdig’ en ‘gramtoornig’. Die zijn in de vaart der volkeren overboord gevallen, ‘gramstorig’ kon worden gered. Een tikje archaïsch, maar het wordt nog best geregeld gebruikt. In deze krant voor het laatst toen het ging over het schilderij Studie van een oude man uit 1650. Er is discussie over de vraag of het een Rembrandt is. Zo niet, dan nog toont het paneel ‘een gramstorig heerschap’, aldus Stefan Kuiper, kunstbespreker voor de Volkskrant. Dat was in maart van dit jaar. Gelukkig hebben we het moeilijke maar mooie woord nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden