TaalgebruikMoeilijk maar mooi

Moeilijk, maar mooi: ‘Efemeer’

Waarom iets makkelijk zeggen als het ook met een prachtig moeilijk woord kan? Neem het schitterende, doch zelden gesignaleerde ‘efemeer’.

Soms beantwoordt een vraag zichzelf, al is het pas na jaren. Even uitleggen: het was 1997, en schrijver P.F. Thomése vroeg zich in een column voor het Brabants Dagblad iets af. ‘Zou het niet zo kunnen zijn dat de kennis van nu zo vluchtig is geworden, zo dun en ephemeer, dat je er niets meer van merkt?’ Nu, 22 jaar later, kunnen we vaststellen dat hij gelijk heeft gekregen. Door een enkel woordje in zijn vraag: dat prachtige ‘ephemeer’. Wie gebruikt het nog? Wie weet nog wat het betekent?

‘Eén dag durend’, verklaren de woordenboeken. Of: ‘Kortstondig, voorbijgaand; een kort leven beschoren zijnde.’ In de plantkunde wordt het wel gebruikt om een soort aan te duiden die zich slechts kort weet te handhaven. Ephemere soorten zijn de eendagsvliegen van het plantenrijk.

De term is weer eens afkomstig uit het Latijn (ephemera), waarna hij via het Frans en Engels ook Nederland bereikte. Daar leidt het weeskind een kwijnend bestaan in reservaatjes. Het woord ‘ephemeer’ is een zeldzaam geval van een woord dat zichzelf bij de daad wist te voegen: na een relatief kortstondig bestaan is het zo goed als verdwenen uit de Nederlandse taal. De archieven leren dat het een archaïsch woord is geworden, nadat het begin vorige eeuw veelvuldig te lezen was in boeken, kranten en tijdschriften.

De laatste keer (en nu dus op één na laatste keer) dat het in deze krant stond, is al weer vijftien jaar geleden. Toenmalig Italië-correspondent Michaël Zeeman noteerde het uit de mond van Marco Müller, directeur van het Filmfestival van Venetië. Zeeman stelde een kwestie aan de orde over de Italiaanse film: ‘Ze zijn vakkundig gemaakt. Maar wat een braaf naturalisme, zeg, verhalenvertellers, allemaal.’ Dat was toen nog gewoon een interviewvraag. Het antwoord van Müller bevatte deze zin: ‘Ik heb altijd geprobeerd ephemere boodschappen in films te vermijden.’

Ephemere boodschappen, die doen ze nergens meer, en dat is wel een beetje jammer. Maar dat is dus kennis van nu, zo vluchtig en dun, dat je er niets meer van merkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden