'Moeilijk' hedendaags op zorgtournee

Het Nieuw Ensemble is op zoek naar nieuw publiek, ditmaal in verzorgingshuizen. Daar wordt een ode gebracht aan de dit jaar overleden componist Heppener, van wie Memento klinkt....

amsterdam ‘Schrik niet’, zegt dirigent Ed Spanjaard woensdagmiddag, als inleiding op een concert van zijn Nieuw Ensemble. Wat hij zijn publiek in het Amsterdamse verzorgingshuis PuurZuid, locatie Torendael wil meegeven is dat het de komende ensembleklanken mogelijk niet gewend is, misschien zelfs onrustbarend vindt. Nog een aanwijzing: ‘Graag niet door de zaal lopen tijdens de uitvoering, dat is zo onrustig.’

Dan zet sopraan Francis van Broekhuizen hard in op stuurs piano-hameren van Spanjaard zelf, in de compositie N.Y. van Robert Heppener, met dichtwerk van Ezra Pound. ‘Alsof je alle bussen, taxi’s en wolkenkrabbers van New York over je heen voelt denderen’, had de dirigent nog gewaarschuwd en inderdaad schieten de handen naar het gehoorapparaat.

Voor hedendaagse muziek boort het Nieuw Ensemble graag nieuwe publieksgroepen aan. Het concertbezoek is momenteel niet overweldigend en Spanjaard meent soms lichte weerzin te bespeuren bij programmavoorstellen van zijn ensemble, die ineens niet meer ‘hip’ worden bevonden. Toch is het kennelijk moeilijke tijdsgewricht niet de oorzaak van het verschijnen van het Nieuw Ensemble deze week in vijf verpleeghuizen en woonzorgcentra. De zorgtournee moet worden opgevat als in memoriam voor componist Heppener die dit jaar overleed in verzorgingshuis Oudtburgh in Bergen, het centrum waar vandaag de concertreeks wordt afgesloten. Spanjaard: ‘Heppener heeft veel voor het ensemble betekend en was ook nog een vriend en leraar van mij en onze artistiek leider Joël Bons. Graag hadden we de componist bij leven geëerd, maar dat was ons niet gegeven.’ Concertzalen hadden weinig interesse in een Heppener-programma, volgens Spanjaard vanwege dat niet-hip-syndroom.

Aldus onstond het idee Heppeners stuk Memento uit te voeren op de plaats waar het zijn oorsprong had. Want Memento, gecomponeerd in 1984 als ‘monodrame intérieur’, is gebaseerd op een in een verzorgingshuis gevonden brief van een dementerende, anonieme oude vrouw. Heppener zette de door de ziel snijdende noodkreten van de vrouw om tot een libretto voor sopraan: ‘Zuster, wat ziet u? Een humeurig oud mens? Kijk eens goed, ik ben ook 10 geweest.’

En: ‘Dood, alleen, ik ben alleen. De tijd is wreed, er zit een steen op de plaat waar eerst mijn hart zat.’

Heftig materiaal voor een zorgcentrum, maar Spanjaard is niet kinderachtig. ‘Deze mensen zijn wel meer met dood en dementie bezig.’ Als aanklacht tegen zorgend personeel moet Memento beslist niet worden opgevat, voegt Bons toe. ‘Al is het natuurlijk rampzalig wat er in de Nederlandse zorg gebeurt.’

Dan hebben de bewoners van Torendael het nog getroffen, met iedere woensdag muziek in de binnentuin annex eetzaal. Denk daarbij vooral aan zacht brommende mannenkoren en gunstig in het gehoor liggende recitals van conservatoriumstudenten.

Heppener, zo zegt bewoonster Trui Cramer (85) na afloop, was moeilijk: ‘De klanken gingen zo tegen elkaar in. Maar mooi gezongen was het wel.’ En zij kan dat weten: als kind speelde zij al piano en zong zij koralen van Bach. De thematiek van Memento had haar niet geshockeerd, en bewoog overigens niemand in het publiek tot tranen of weglopen. Ed Spanjaard: ‘Het beste publiek tot nu toe. We hadden hier niet het gevoel met postzegels langs de deur te gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden