Moderne 'on-held' kan geluk niet vinden

Edo Kleingeld, de hoofdpersoon in Hans Hogenkamps debuut Excuses voor het ongemak, heeft het goed. Hij bewoont een ruim grachtenpand in Amsterdam en heeft een riant betaalde baan als projectleider bij een marketingbureau....

Helaas, Edo is niet voor het geluk geboren.Chandrani blijkt met een sterkvergrotende bril en een misvormd ooghet tegendeel van aantrekkelijk. Haarformele verblijf verandert langzaammaar zeker in een permanente aanwezigheid,en het samenleven valt Edozwaar. Er komt een einde aan hun gedwongenintimiteit als Edo’s jeugdvriendKooi, de zoon van de huiseigenaar,hem ertoe brengt zijn onderhuursterhet huis uit te zetten. De prijs die betaaldwordt is hoog. Aan het slot van hetboek zit Edo opnieuw, helemaal alleen,in zijn grote huis. Hij is nog steeds niettevreden met zijn leven en enkele illusiesarmer.

Edo is een moderne on-held – de termanti-held zou wat veel van het goede zijnvoor een weinig uitgesproken type alsEdo Kleingeld. Hij is niet aantrekkelijk(‘Ik had wiskunde gestudeerd en zo zagik er ook uit’), hij is, 34 jaar oud, nogmaagd en hij doet werk dat hij volstrekt onzinnig vindt, maar waarin hij bij gebrekaan beter promotie maakt. Hij kijktterug op een weinig opwekkende, maarook niet verschrikkelijke jeugd en zijnvolwassen leven is niet ondraaglijk,maar evenmin opwindend. Edo is eenredelijk aardige, tamelijk intelligente ennogal besluiteloze jongeman.

Met die eigenschappen zou hij een gelukkigleven kunnen leiden, ware hetniet dat de wereld om hem heen geregeerdwordt door de Wetten van deMarkt. Die sturen hem en alle mensenom hem heen meedogenloos van de eneogenschijnlijke bevrediging naar de andere,zonder ooit echt in een behoefte tevoorzien. In lange rijen kantoorgebouwenzitten mensen te meten hoe mensenin andere kantoorgebouwen zich gedragen,en produceren eindeloze hoeveelhedengegevens over niets.

‘De om haar efficiency geroemdemarktwerking had een bureaucratie gecreëerdzonder weerga. Zelfs in dehoogtijdagen van de Sovjet-Unie was erniet zo’n massale schijnproductiviteitgeweest’, denkt Edo als hij vanachterzijn bureau om zich heen kijkt. Maar iedereendoet mee en probeert geld te verdienenmet het maken van niets. Demeesten lukt dat heel aardig.

Een echt product van de graaicultuuris Edo’s vriend Kooi, die, niet gehinderddoor goede smaak of fijngevoeligheid, inzijn terreinwagen door Amsterdam toerten zijn goedbelegde boterham verdientals managementconsultant (‘bedrijvenkwakzalver’,vertaalt Edo). Ondanks allekritiek van zijn kant zijn Kooi en hijbevriend sinds het alfabet hen op de lagereschool naast elkaar deed belanden.Koois familie valt de eer te beurt hetnieuwe geld te vertegenwoordigen, metalle schaamteloosheid die daarmee gepaardgaat.

Hoogtepunt van de tekening vanKoois wereld is een vergadering tervoorbereiding van zijn huwelijk bij zijnouders in Heemstede. Vader Kooi, eenselfmade man die in de Quote wordt geprezenals ‘keihard voor zichzelf en zijnomgeving’, giet met een groots gebaar defles dure wijn in de tuin leeg als Edo, geprovoceerd,zegt dat hij die niet te drinkenvindt. ‘Vijfenzestig euro, hop, wegermee, net zo makkelijk. Als onze gastenhet maar naar hun zin hebben’, zegtvader Kooi hartelijk, en laat een nieuwefles aanrukken.

Ook op minder welvarend niveauwordt Edo omringd door koopjesjagers.Het leven in het Amsterdam van nuwordt geschilderd als een grabbeltonwaaruit iedereen probeert zijn eigenvoordeeltjes te halen. Liefde, seks, aandacht,status: alles is te koop en alleswordt verkocht. En Edo draait mee in demolen. Dat er ongelukken zullen gebeuren,ligt voor de hand, en treurig genoegis ook voorspelbaar dat de machinedaarna zonder haperen verder zal draaien.

Hans Hogenkamp heeft de kleine wereldvan Edo met zijn grote huis, zijn illegaleonderhuurster, zijn goedbetaalde,uitzichtloze baan en zijn verlangen naarintimiteit subtiel verweven met de wereldvan geld en status, en de lichte spotmaakt alles draaglijk. Dat er uiteindelijkweinig verandert, daaraan kan de schrijverweinig doen. Zo gaat dat in een landmet marktwerking waarin dagelijkse gevoelensvan onvrede worden bezworenmet de toverspreuk die de titel van hetboek vormt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden