Modern tot de laatste snik

IN HET Provo-blaadje God, Nederland & Oranje van februari 1967 tekende Willem (Bernhard Holtrop) een primitief theatertje. De juffrouw achter de kassa lacht de bezoekers opgewekt toe....

De brave burgers zijn kwaad. Want in het kleine theatertje Lurelei - het huidige Klein Bellevue in Amsterdam - wordt koningin Juliana belachelijk gemaakt, er wordt meewarig gedaan over de dappere vaderlanders die de hongerwinter hebben meegemaakt, en er wordt over seks gezongen en gesproken alsof het normaal is.

Tekstdichter Guus Vleugel (1932-1998) was de man achter die aanvallen op het conservatieve deel der natie. Zijn beste teksten zijn nu verzameld in de bundel Na de seksuele revolutie, in de prachtig uitgegeven Pluche-reeks.

Vleugel zet in de jaren zestig het rumoer van de straat op rijm voor cabaretgroep Lurelei. Maar door zijn nuchtere Zeeuwse inslag en leeftijd, hij was van voor de oorlog, houdt hij afstand tot het provotariaat. Zo blijkt dat Arme Ouwe helemaal niet dat fanatieke republikeinse pamflet is, waarvoor het door vriend en vijand wordt gehouden. Het is meer een licht spottend onderzoek naar de motieven van de Provo's. Ook andere uitingen van de nieuwe tijd worden door Guus Vleugel kritisch en vooral ironisch bekeken.

In Het Moderne Repertoire zien we Leen Jongewaard als acteur in een vuilnisvat. Hij was zo getroffen door een stuk van Becket waarin Andrea Domburg kreunend in de modder lag en Henk van Ulsen de hele tijd op een schoen beet, dat hij 'zijn hele verd're leven aan 't moderne repertoire wijdt'. Tot in het krankzinnigengesticht toe.

Zonder de teksten van Guus Vleugel zou Lurelei de geschiedenisboekjes niet hebben gehaald, hoe ontwapenend enthousiast ook Jasperina de Jong, Eric Herfst, Gerard Cox en Leen Jongewaard tegen de gevestigde orde schopten.

Vleugel had een scherp observatievermogen en een zesde zintuig voor de zwakke plek van machthebbers en andere lui die menen vooraan te moeten staan. Modieuze trends prikte hij meteen door, en hij signaleerde al vroeg ontwikkelingen die pas veel later het debat zouden gaan beheersen.

Zo schreef hij voor Jongewaard het nummer Ik voel me schuldig, over een man die bang is voor pedofiel te worden aangezien. Zelfs als hij zijn eigen kinderen over de bol aait. (En zeg keurig netjes, als zij je iets vraagt/ Mijn pa is onschuldig en ik ben nog maagd.)

De meest vruchtbare periode van Vleugel ligt in de jaren zestig en zeventig. Hij levert briljant materiaal voor de solo-carrière van Jasperina de Jong, met klassiekers als Roll another one, Meisje uit de provinsie in het Magies Sentrum, en Dobbe dobbe dobbe. Het is geen verrassing dat Na de seksuele revolutie vooral die tijd benadrukt.

In de jaren tachtig schrijft hij de musical Mimi Crimi, repertoire voor Frans Halsema en voor het half mislukte Kabaret Guus Vleugel. Maar de glans is eraf. Meer waarde heeft Vleugel dan als satirisch columnist. En als toneelschrijver, samen met zijn partner Ton Vorstenbosch - een van de samenstellers van de verzamelbundel.

Toch is dit boek geen voor de hand liggende bloemlezing geworden. Vooral de teksten uit de jaren vijftig zijn opvallend. In die tijd was de chique Conny Stuart de vertolkster van de opstandige en recalcitrante teksten van Vleugel, zoals Jasperina de Jong dat later zou worden.

Volgens Remco Campert was Vleugel een verrader van de poëzie, toen hij in de jaren vijftig teksten ging schrijven voor Wim Sonneveld en zijn gezelschap. Die opvatting past in een tijd dat kleinkunstteksten nog als minderwaardig werden beschouwd door mensen die zich associëerden met Kunst. Maar Vleugel heeft, met zijn grote voorbeeld Annie Schmidt en navolgers als Jan Boerstoel, van de liedtekst een volwaardig genre gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden