PROFIEL

Misschien wel de belangrijkste onafhankelijke filmmaakster van dit moment

Nu haar eerste vier speelfilms in een Blu-ray-box zijn verschenen, kan iedereen zien dat de Amerikaanse Kelly Reichardt een van de belangrijkste onafhankelijke filmmakers van het moment is.

MIchelle Williams in Meek's Cutoff.Beeld -

De klap is uiteindelijk niet te zien. De klap waarmee de drie milieuactivisten in Night Moves (2013) de wereld een klein beetje beter willen maken en die bestaat uit het opblazen van een dam ergens in een prachtig natuurgebied in het bosrijke Oregon, in het noordwesten van de Verenigde Staten.

Misschien heeft het een rol gespeeld dat Kelly Reichardt, regisseur van Night Moves, doorgaans niet veel geld heeft om een film te maken. Reichardt (1964) is weliswaar een in kleine kring bewonderd filmmaker, maar ze beweegt zich ver van Hollywood en is niet bereid voor het verkrijgen van geld concessies te doen.

Wat filmsterren overigens niet belet aan haar films mee te werken. Hollywoodster Michelle Williams vertolkt de hoofdrol in twee van haar films (Wendy and Lucy en Meek's Cutoff) en in Night Moves spelen de alom aanwezige Jesse Eisenberg (The Social Network, The Double), voormalig kindster Dakota Fanning (Twilight Saga) en Peter Sarsgaard (Jarhead, An Education) de hoofdrollen.

Maar de echte reden dat de ontploffing van de dam in Night Moves niet is te zien, is dat het Reichardt daar niet om te doen is. Zij behoort tot het spaarzame soort filmer dat wat er in haar ogen niet toe doet, consequent durft weg te laten. Dat wordt eens te meer duidelijk nu haar eerste vier speelfilms zich achter elkaar laten bekijken; ze zijn onlangs verschenen in een Blu-ray-verzamelbox: River of Grass (1994), Old Joy (2006), Wendy and Lucy (2008) en Meek's Cutoff (2010). Haar recentste film, Night Moves, afgelopen voorjaar in de Nederlandse bioscopen, ontbreekt.

Onafhankelijk

Toen Kelly Reichardts debuutfilm River of Grass (1994) op festivals werd opgemerkt en geprezen, kreeg ze een uitnodiging om in Los Angeles te komen praten over haar volgende film. De film die ze op het oog had, speelde in Miami en had een zwarte vrouw als belangrijkste personage. Een vrouwelijke regisseur die een film wilde maken met een donkere hoofdrolspeelster, daar durfde Hollywood niet aan. Hoewel Jodie Foster zich committeerde aan het project, zat er zo weinig schot in de zaak dat Reichardt vertrok en besloot voortaan niet meer van institutionele financiering afhankelijk te zijn. Sindsdien zegt ze dat haar werk lesgeven is en dat ze in haar vrije tijd films maakt. Het zou tot 2006 duren voordat ze weer een speelfilm maakte. Ze besteedt extreem veel tijd aan de voorbereiding van haar films, zoals het zoeken naar locaties, waarbij ze naar eigen zeggen een couch surfing bestaan leidt. Zodoende kan ze het weinige geld dat ze heeft voor het maken van een film (Old Joy maakte ze voor 300 duizend dollar) geheel besteden aan de daadwerkelijke draaidagen.

Verhalen over Amerikaanse mensen

Reichardt mag zich verre van Hollywood houden - ze leeft in New York en doceert, als ze geen films maakt, film aan een aantal universiteiten - ze vertelt wel wat Hollywood ook wil vertellen: verhalen over Amerikaanse mensen, die zich afspelen in een Amerikaans decor. Alleen zijn het bij haar geen helden die tegenslag of -stander overwinnen.

River of Grass tekent het weinig bemoedigende leven van een jonge ongelukkig getrouwde vrouw die het aan moed ontbreekt haar droef stemmende geboortegrond in het zuiden van Florida (waar Reichardt zelf opgroeide) te ontvluchten. In Old Joy maken twee vrienden, eind twintig, een sentimental journey vlak voordat een van hen vader zal worden: een wandelweekend in de Cascade Mountains van Oregon. In Wendy and Lucy strandt een jonge vrouw in de buitenwijk van een nondescripte stad (Portland, Oregon). Ze was, bijna blut, op weg naar Alaska, waar naar verluidt nog werk te vinden is. En in Meek's Cutoff volgen we de onzekere en ongelukkige reis in 1845 van een aantal pioniers met hun schaarse bezittingen langs de zogeheten Oregon Trail, een route dwars door de woestijn waarop het makkelijk verdwalen was.

Dat Oregon veelal de locatie is van haar films, is volgens Reichardt toeval. Ze schrijft het toe aan het feit dat de (mede)scenarioschrijver van haar films, Jonathan Raymond, er woont en er zijn verhalen lokaliseert. Zelf is ze opgegroeid in Miami, Florida in het zuiden van de Verenigde Staten, waar haar vader en moeder bij de politie werkten. Op jonge leeftijd trok ze eerst naar Boston en later naar New York, waar ze na een kunstopleiding in de jaren tachtig ging meewerken aan de films van Hal Hartley en Todd Haynes, twee grote namen in de onafhankelijke filmwereld. Via Haynes, die naar Oregon verhuisde, kwam Reichardt in contact met Raymond.

Lisa Bowman en Larry Fessenden in River of GrassBeeld -

Oregon

Die uitgestrekte staat in het noordwesten biedt, toeval of niet, een passend decor voor haar films: enerzijds de gedroomde schoonheid van weidse panorama's en dichte bossen, anderzijds de realistische armoede en lelijkheid van de steden aan de rand ervan: spoorwegcomplexen, parkeerterreinen van supermarkten, straten vol leegstand. De personages in Reichardts films zijn op weg naar dat gedroomde mooie, om te blijven steken in de lelijke werkelijkheid. De mannen die in Old Joy hun vervlogen-tijden-vriendschap willen herbeleven, stranden een weekend lang in pijnlijke zwijgzaamheid. De vrouw in River of Grass die droomt van een meeslepend leven, komt erachter dat simpel vluchten geen oplossing biedt. De drie milieuactivisten in Night Moves die denken te werken aan een betere wereld, lopen vast in de harde realiteit die het gevolg is van hun actie.

Opmerkelijk is hoe stijlvast Reichardt dat doet. Acteur en filmproducent Larry Fessenden, een van de mensen uit de kleine kring met wie Reichardt veel en vaak samenwerkt, schrijft in een tekst bij de uitgave dat haar films worden voortgedreven door de spanning die bestaat tussen wat we gewend zijn van een film en wat zich in werkelijkheid afspeelt. Waarbij Reichardt tamelijk rücksichtslos de kant van de werkelijkheid op beweegt.

Daniel London en Will Oldham in Old Joy.Beeld -

Als je, in Night Moves, zo uitgebreid en nauwgezet aandacht besteedt aan de voorbereiding van een aanslag, zoals Reichardt doet, verwacht je als toeschouwer, op grond van wat je al kent aan soortgelijke films, dat die aanslag het al dan niet voorlopige hoogtepunt van de film wordt. Maar Reichardt blijft op dat moment consequent bij de hoofdpersonen, die dan natuurlijk al kilometers ver weg zijn.

Hoofdpersoon Wendy krijgt in Wendy and Lucy tegenslag na tegenslag te verwerken. Wanneer ze noodgedwongen de nacht doorbrengt in een bos en daar wordt gevonden door een krankzinnig geworden zwerver, gaan bij de toeschouwer alle signalen op rood. Maar het gaat Reichardt om Wendy's angst, niet om wat zo'n krankzinnige in een film meestal probeert. En dus krijgt de scène een onverwachte wending en zien we Wendy in een lang shot - de camera beweegt naast haar met haar mee - slechts met steeds snellere tred terug de stad in vluchten.

Nog een keer

Kelly Reichardt werkt, net als onder anderen de Coen-broers, graag zo veel mogelijk met dezelfde mensen. Zo duiken de acteurs Will Oldham (eigenlijk vooral als muzikant bekend, onder meer als Bonnie 'Prince' Billy) en Bill Patton in bijna al haar films op en schreef ze op een na al haar films samen met Jonathan Raymond. En ook Lucy, Reichardts hond, mocht een paar keer meedoen. In Old Joy wordt ze door de twee hoofdrolspelers meegenomen op hun wildernisweekend en in Wendy and Lucy speelt ze zelfs een van de twee titelrollen, als de hond van Wendy, gespeeld door Michelle Williams, die ook een hoofdrol speelt in Meek's Cutoff.

Die vertelwijze, niet de verwachte spanningopbouw maar een onverwachte alledaagse wending, kenmerkt Reichardts stijl. Die alledaagsheid vangt ze bovendien veelal in langdurige, uitgebalanceerde shots, met weinig montage, waarin je als toeschouwer volop de gelegenheid krijgt je blik over de scène te laten dwalen, je gedachten over de personages de vrije loop te laten en de betekenis van wat Reichardt in beeld brengt, rustig te overdenken. Dat leidt niet tot snelle identificatie met een personage, wel tot diepgaande compassie.

Vaak zijn de mijmeringen bovendien noodzakelijk om het verhaal af te maken. Want Reichardts films kennen nooit een conventioneel einde. 'Mijn films geven niet meer dan een glimp van mensen die je kort ontmoet en die daarna weer verder gaan', zei ze in een interview met het Britse dagblad The Guardian. De interviewer schreef: 'Haar films lossen niets op maar lossen zelf op. Ze dwingen de toeschouwer het volgende bedrijf zelf te schrijven.'

Kelly Reichardt.Beeld -

Kelly Reichardt Collection (Blu-ray)
Uitgave Soda Pictures (GB)
Vier films plus extra's, Engelse ondertiteling.
Hier verkrijgbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden