INTERVIEW

'Misschien is dit mijn laatste speelfim,' zegt Glazer over Under the Skin

In Under the Skin speelt Scarlett Johansson een buitenaards wezen dat in Glasgow mannen oppikt en gebruikt. Feit of fictie? V sprak de Hollywoodactrice en regisseur Jonathan Glazer.

Scarlett Johansson rijdt door de straten van Glasgow in Under the Skin.Beeld A-Film

'Wát speel je?' Scarlett Johansson (29), tikje hese en luide stem, herkenbaar uit duizenden, doet voor hoe haar kennissenkring in Los Angeles reageerde op het filmplan voor Under the Skin. 'En dan zei ik: nou, ik ben dus een buitenaards wezen, dat mannen oppikt langs de weg en ze dan voedt aan een soort zwarte leegte, maar halverwege de film ontwikkel ik compassie voor de mensheid, of in elk geval sympathie...'


De actrice draait haar groene ogen opwaarts. 'Zodra ik zwarte leegte zei, zag ik ze al wegkijken, dan was ik ze kwijt.'


Over die zwarte leegte, ook wel ectoplasma genaamd: de mannen wandelen er zonder dwang in, volkomen geobsedeerd door het dan inmiddels naakte wezen dat ze voorgaat. Ze worden vervolgens geconsumeerd door een buitenaardse substantie. Leeggezogen, tot hun huid neerdwarrelt.

Een zowel verleidelijk als gruwelijk visueel spektakel, waarvan ook regisseur Jonathan Glazer (49) niet kan uitleggen wat er zich nu precies voltrekt. 'Geeft ook niet', zegt de Brit. 'Het is voldoende voor de kijker om te weten dat die wezens iets van ons willen. Dat ze ons op een kille, ongepassioneerde wijze... verwerken.'


Toen Glazer de filmrechten op de science-fictionroman Under the Skin van Michel Faber verkreeg, nam hij zich voor zo ver mogelijk van alle genrevoorschriften vandaan te blijven. 'Niet dat ik per se een experimentele film wilde maken. Maar als je een overtuigende buitenaardse wereld wilt optrekken, moet je om te beginnen alles wat bekend is en naar bekende films verwijst, subiet wegstrepen. Dus géén laserguns, geen hardware, geen ruimteschepen. Uiteindelijk komen onze dromen en ons besef van ruimte in een droom, het dichtst bij die sensatie van iets onwerelds. Een fluïde omgeving, waarin niks geheel duidelijk is, of vastomlijnd. Wat alien is, moet alien blijven, vond ik. Ondoorgrondelijk en ongemakkelijk. Ik probeer de aarde te bezien door de ogen van dit wezen. Zij is Neil Armstrong, begrijp je? Eerst is ze enkel doelgericht, dan wordt ze nieuwsgierig naar die mensen. Er vormt zich iets van intuïtie in haar, misschien een bewustzijn.'

Scarlett Johansson en Jonathan Glazer samen op het Internationale filmfestival in Venetië, 2013Beeld anp

Onzeker bestaan

Bij de wereldpremière van Under the Skin, op het filmfestival van Venetië in 2013, hielden fanatieke boe-roepers en toejuichers elkaar in evenwicht, terwijl eregaste Johansson vol verbazing toekeek. De Nederlandse filmdistributeur A-film, dat de rechten verkreeg zonder de film te zien, liet Under the Skin vervolgens ruim een jaar op de plank liggen.

Glazers eerste speelfilm Sexy Beast (uit 2000, met Ray Winstone als gepensioneerde crimineel) werd matig bezocht in de bioscoop, maar groeide op dvd in status - een van de beste post-Tarantino -misdaadfilms. Ook zijn bovennatuurlijke thriller Birth (2004), met Nicole Kidman als weduwe, kent een schare bewonderaars, maar trok evenmin volle zalen. 'Misschien is dit mijn laatste speelfilm', zegt Glazer.

De opnamen van Under the Skin werden al in 2004 aangekondigd en almaar uitgesteld om tal van redenen. In een vroege versie zou Brad Pitt de buitenaardse echtgenoot spelen van Johanssons personage. Later werd ervoor gekozen de vrouwelijke rol centraal te stellen. Al die tijd had de hoofdrolspeelster geen idee wat die Britse regisseur nu exact voor ogen stond. 'Pas na de eerste drie takes, op de eerste opnamedag, werd me duidelijk dat alles wat ik vooraf had bedacht over hoe je een buitenaards wezen speelt, volkomen irrelevant was. Ze, of het eigenlijk, is blanco. Zonder oordeel, zonder goed of kwaad, zonder intentie - het voert iets uit, zonder gevoel. Geen persoon, maar een wezen dat deel is van een entiteit. Hoe speel je een entiteit?'

Scarlett Johansson tijdens de première van Under the Skin in Venetië, 2013.Beeld anp

Verborgen camera's

Door vooral niet te veel na te denken, besloot regisseur Glazer. Hij plaatste de hollywoodster - met donkere pruik en rode lipstick - in industrieel Glasgow, vervallen wijken, drukke nachtclubs, een grauw winkelcentrum. Under the Skin is deels gefilmd met verborgen camera's. Ook het witte bestelbusje waarin de Amerikaanse actrice 's nachts rondreed, was ermee behangen. De mannen die ze aansprak, vanuit het zijraam, waren er soms wel en soms geheel niet van op de hoogte dat ze in een film figureerden. Sowieso hadden ze de actrice niet eerder ontmoet, meestal herkenden ze haar ook niet als ster. Of ze de weg wisten, vroeg Johansson. En of ze misschien wilden instappen. In de camper die achter de bus reed, zat behalve de crew ook een bodyguard, voor de zekerheid. 'Natuurlijk kwam Scarletts roem en schoonheid me uit. Scarlett in Schotland, dat is als een exotisch insect op een verkeerd continent. Tegelijk hebben we haar ook wat vermomd, zodat ze niet continu werd herkend.'

De regisseur zegt geen contractuele hinder te hebben ondervonden met de agenten van Johansson. De actrice accepteerde de naaktscènes en de onverwachte scriptaanpassingen. 'We hadden een onderlinge afspraak: dat ik Scarlett zou respecteren. Dat was alles. Ik denk dat ze voelde dat ze hier aan toe was in haar carrière, een ander soort film. En je pusht altijd, als regisseur. Acteurs móéten zich soms oncomfortabel voelen, maar ik ben er niet op uit iemand pijn te doen.'

Een van de mannen die door het wezen uit Under the Skin wordt opgepikt, lijdt aan neurofibromatose; op zijn hoofd heeft zich een wildgroei aan tumoren ontwikkeld. De acteur, inmiddels semi-bekend in Groot-Brittannië, speelt zichzelf en is zeer trots op zijn aandeel in de film. Johansson: 'De mannen die ik in de film verleid, bevinden zich aan de rand van de samenleving. Het idee is natuurlijk dat ze verbaasd zijn: wow, ik zit in een auto met dit meisje, ze pikt mij op! Het scheelde wel dat Schotten over het algemeen vrij warm zijn, geen al te paranoïde of achterdochtig volk.'

Toch waren er ook mannen die simpelweg nee zeiden, als de lonkende ster ze in haar busje uitnodigde. Johansson lacht hard en constateert: 'Zó interessant ben ik dus ook weer niet.'

Lees hier de recensie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden