Misleid door toeval

Vertrouw nooit een statistisch gemiddelde

Een beetje succes kan nog je eigen verdienste zijn. Maar als je echt heel veel succes hebt, dan moet dat aan het toeval liggen. Dat stelt de Amerikaanse toeval-specialist Nassim Nicholas Taleb.

Ruim voordat vorig jaar de kredietcrisis uitbrak, voorspelde filosoof, essayist en hoogleraar aan de universiteit van Massachussetts, Nassim Nicholas Taleb dat de door de overheid gesteunde bank Fanny Mae op een vat dynamiet zat. 'Een kleine kink in de kabel en ze kunnen de boel daar opdoeken', schreef hij in zijn vorige boek De Zwarte Zwaan. 'Maar', voegde hij er cynisch aan toe, 'er is geen reden tot bezorgdheid: hun omvangrijke staf van wetenschappers achtte dit soort gebeurtenissen 'onwaarschijnlijk'.'

Mensen verwarren geluk vaak met vakmanschap. We denken dat een succesvol belegger een uitgekiende strategie heeft en dat een miljonair zijn bedrijfsresultaat aan zijn karaktereigenschappen heeft te danken. Maar in de meeste gevallen speelt toeval een grotere rol dan vakmanschap of karakter. Een beetje succes is te verklaren uit noeste arbeid en competentie. Groot succes is toe te schrijven aan toevalligheden. Dat is de centrale boodschap van Misleid door toeval van de voormalige beurshandelaar en beroepsscepticus Nassim Nicholas Taleb. Zijn boek is een hartstochtelijk pleidooi om kritisch te denken. Zijn levensmotto is 'mensen te corrigeren die zichzelf en de kwaliteit van hun kennis te serieus nemen'.

Taleb plaatst zichzelf in de traditie van kritische wetenschappers als Karl Popper, Friedrich Hayek en Milton Friedman, maar ook in die van psycholoog en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman, die overtuigend heeft laten zien hoe irrationeel mensen zich gedragen als ze risico's inschatten. Voor de economische wetenschap heeft Taleb overigens weinig respect. Als het om toeval gaat, zijn de meeste dwazen onder economen te vinden, schrijft hij. De wiskunde die ze in stelling brengen, werkt niet in de echte wereld. En van journalisten moet hij helemaal niets hebben. 'In de journalistiek staat amusement voorop en is zoeken naar de waarheid niet aan de orde, vooral als het gaat om radio en televisie.'

Taleb is een goede verteller. Hij voert allerlei mensen op, succesvol, maar blind voor toeval.

Beleggers die geruïneerd worden en toch vasthouden aan eenmaal ingenomen posities. Handelaren die zweren bij economische of statistische modellen en denken dat succes in het verleden een garantie is voor succes in de toekomst. Taleb fileert ze genadeloos. Je kunt op de financiële markten veel geld verdienen, louter door toeval, weet hij uit eigen ervaring.

Misleid door toeval is niet alleen een boek over succesvolle en dwaze beleggers, maar ook één grote les in statistiek. Taleb laat zien hoe bedrieglijk het kan zijn om op het gemiddelde af te gaan en hoe belangrijk de afwijkingen van het gemiddelde zijn. Bovendien besteedt hij ruim aandacht aan de rol van emoties in ons brein. Ons emotionele apparaat, schrijft hij, is gemaakt op lineaire causaliteit. Met kansen en waarschijnlijkheid weet het emotionele brein geen raad.

Misleid door toeval is robuust, smakelijk en zelfverzekerd opgeschreven. Iets minder cynisme had Talebs boodschap nog overtuigender gemaakt. Op dat punt had hij - getrouw aan zijn eigen motto - zichzelf een beetje kunnen corrigeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden