film

‘Mishandelde vrouwen die opkomen voor zichzelf: die vrouwen zijn helden’

Na Mama Mia en The Iron Lady maakte regiseur Phyllida Lloyd (64) Herself, een kleine film over een vrouw die zich ontworstelt aan een gewelddadige relatie.

Clare Dunne, hier als de hoofdrolspeler in Herself, schreef ook het scenario van de film.   Beeld
Clare Dunne, hier als de hoofdrolspeler in Herself, schreef ook het scenario van de film.

Ze heeft een codewoord. Dat is het teken voor een van haar jonge dochters om naar een kleine buurtwinkel te rennen en daar een blikken doosje te overhandigen. Er zit een boodschap in: bel de politie, ik ben in levensgevaar.

Het is een zorgvuldig doordacht plan dat aan het begin van Herself in werking treedt. De Ierse moeder Sandra weet zich op deze manier eindelijk te ontworstelen aan haar gewelddadige relatie. Mooi zo, zou je denken, maar dan begint het eigenlijk pas. Door de schaarste op de huizenmarkt kan Sandra nergens terecht. Ondertussen moet ze steeds overleggen met haar ex, terwijl ze dan beangstigende flashbacks krijgt, en toch ook af en toe denkt dat ze situatie weer kan terugdraaien.

Dit alles klinkt somber, maar toch is Herself vooral hoopgevend. In haar opperste wanhoop blijkt Sandra standvastig: je kunt goedkoop zelf een tiny house bouwen, ontdekt ze via YouTube. Ze krijgt de ene na de andere tegenslag te verduren, dankzij een systeem dat slachtoffers minder helpt en beschermt dan daders. Maar als ze dapper doorvecht, blijken steeds meer mensen haar te willen helpen.

Regisseur Phyllida Lloyd (64) benadrukt die gemeenschapszin en geeft de film extra pit door een feministische, opgewekte soundtrack, met liedjes als Miley Cyrus’ Wrecking Ball. Misschien is de boodschap iets te optimistisch, maar Lloyds politieke engagement is voelbaar.

Regisseur Phyllida Lloyd bij de Britse première van Herself, oktober 2020 in Londen.  Beeld Dave Benett/WireImage
Regisseur Phyllida Lloyd bij de Britse première van Herself, oktober 2020 in Londen.Beeld Dave Benett/WireImage

Herself lijkt een gekke carrièrestap voor Lloyd, die bekend is als regisseur van dure, grote producties als Mama Mia en The Iron Lady, al vindt ze dat zelf helemaal niet. ‘Samen met hoofdrolspeler en scenarist Clare Dunne werkte ik aan volledig door vrouwen gespeelde Shakespeare-voorstellingen in de gevangenis. Daar werden we geconfronteerd met hoeveel vrouwen daar ooit slachtoffer waren geweest van mishandeling. Vaak belandden ze in de cel door een misdaad tegen hun partner. In die periode belandde een vriendin van Clare plots met drie kinderen op straat, omdat ze haar mishandelende partner verliet. Toen ontstond het idee voor de film.’

Hoewel het script is ontstaan uit woede, voelt de boodschap toch optimistisch.

‘Kijk, er zijn natuurlijk veel films gemaakt over mishandelde vrouwen, maar Clare wilde een personage creëren dat geen slachtoffer was. Het was ook wat ze te horen kreeg bij alle organisaties die ze sprak voor haar research: die vrouwen zijn helden. Ze zijn enorm sterk. Ze zijn sterk als ze blijven. En ze zijn helemaal sterk als ze gaan.’

Doe je de problematiek zo niet tekort?

‘We willen allemaal sociale verandering, meer huizen, een beter vangnet voor vrouwen in deze situatie. Maar we wilden mensen die dit meemaken ook hoop geven. Om ze te laten zien dat er een toekomst kan zijn, dat er een gemeenschap is die ze kan opvangen als ze naar buiten durven te stappen. We wilden niet zeggen: dit is een hopeloze situatie, je zult de rest van je leven in angst leven.

‘Het is geweldig dat we weer naar de bioscoop kunnen, maar ik hoop dat de film ook mensen thuis bereikt. Mensen die geïsoleerd zijn en zich afvragen: ‘Kom ik hier ooit uit?’ En het is geen sprookje, hè? Er is geen goede fee die zegt: hup, hier is een huis. We laten zien hoe zwaar het is om uit die situatie te komen. Sandra is degene die de mogelijkheden creëert voor zichzelf en haar kinderen, dat is wat al die mensen naar haar toe drijft.’

Door Covid-19 en de lockdowns werd huiselijk geweld weer een veelbesproken thema. Herself was toen al af. Heb je je er door de film zorgen over gemaakt?

‘Ik denk dat deze pandemie heeft getoond dat alleen zijn, in één ruimte, met een ander mens, een van de grootste uitdagingen van het leven is. Als er iets mis is, kan dat dodelijk zijn. En mensen die mishandeld worden, zíjn vaak al geïsoleerd. Dit verergerde dat.’

Waarom wilde je na Mama Mia en The Iron Lady deze kleine film maken?

‘Dit klinkt misschien gek, maar ik was al een poosje op zoek naar een een film met een lager budget. Ik heb twee commerciële films gemaakt, maar in het theater werk ik aan non-profitprojecten die een sterke feministische agenda hebben. Daar maak ik verhalen over stemmen die je anders niet hoort. En ik wilde dat mijn filmwerk daar meer bij aan zou sluiten. Niet dat ik die ervaringen met Meryl Streep zou willen inruilen, trouwens. Die hebben mijn leven veranderd.’

Hoezo dat?

‘Ze leerde me dat de manier waarop je werkt even belangrijk is als wat je doet. Hoe je je gedraagt, hoe je andere mensen behandelt, heeft een immense impact op het eindresultaat. Je moet nooit onderschatten wat het effect is van ogenschijnlijk nietszeggende interacties.

‘Dit was nog voor #MeToo, dat maakte natuurlijk helemaal duidelijk dat je op een goede manier met elkaar moet omgaan op een filmset. Maar als je een vrouw bent en niemand misbruikt, dan nóg heb je een bepaalde verantwoordelijkheid. Je kunt niet gewoon doen waar je zin in hebt. De manier waarop je je gedraagt, is politiek.’

Bij Herself was de man-vrouwverhouding 50/50. Hoe belangrijk is dat?

‘De eerste dag dat ik op de set kwam voor Mama Mia, in de Pinewood studio’s, stonden er honderdvijftig mannen die elkaar allemaal vriendelijk begroette, met ‘sir’ en ‘governor’. En toen kwam ik, en ze hadden geen idee hoe ze me moesten noemen. Waarschijnlijk omdat ze nooit met een vrouwelijke regisseur hadden gewerkt. Dat is veelzeggend. Bij Herself was de sfeer heel prettig.’

Het Tiny House in Herself.  Beeld
Het Tiny House in Herself.

Herself
Drama

★★★☆☆

Regie Phyllida Lloyd

Met Clare Dunne, Harriet Walter, Conleth Hill.

97 min., in 35 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden