nieuws Wolfgang Frommel

Misbruik door cultureel genootschap Castrum Peregrini eindelijk erkend

Dichter Wolfgang Frommel, oprichter van het Amsterdamse kunstgenootschap Castrum Peregrini, heeft tussen 1942 en 1986, onder het mom van cultuurvorming, tientallen jonge mannen en vrouwen misbruikt. Een aantal van hen was minderjarig. Dat concludeert een onafhankelijke onderzoekscommissie vandaag.

Freundesfest in april 1944 in het huis van Gisèle van Waterschoot van der Gracht (in haar pand kwam later de Stichting Castrum Peregrini), met rechts in het midden Wolfgang Frommel. Beeld Archief Castrum Peregrini Amsterdam.

De conclusies van jarenlang misbruik staan in het vandaag verschenen rapport van de onafhankelijke onderzoekscommissie onder leiding van oud-rechter Frans Bauduin. Het huidige bestuur van de Stichting Castrum Peregrini, opdrachtgever van het onderzoek, noemt het schokkend wat er in het verleden is gebeurd. Het is voor het eerst dat het bestuur erkent dat er misbruik heeft plaatsgevonden.

Ook anderen in de kring rondom Wolfgang Frommel (1902-1986) hebben zich aan misbruik schuldig gemaakt. Het is voorgekomen, zo meldt het rapport, dat Frommel en vriend Billy Hilsley, muziekleraar op de Quakerschool in Ommen, bij dit misbruik gebruik hebben gemaakt van bedwelmende middelen, waaronder slaapmiddelen en alcohol.

Het startsein voor het onderzoek vormden de publicaties van Frank Ligtvoet in onder andere Vrij Nederland en Het Parool in 2017 en 2018. Ligtvoet kwam in de jaren zeventig in contact met Castrum Peregrini, een mannensekte waarin kennis en cultuur werden overgebracht. Erotiek speelde daarbij een belangrijke rol. Ligtvoet is een van de slachtoffers van misbruik, en vecht sinds 2017 voor erkenning door het huidige bestuur van Castrum Peregrini. Zijn man Nanne Dekking, voorzitter van kunstbeurs Tefaf, vertelde in februari in een interview met Financieel Dagblad ook te zijn misbruikt.

De opdracht tot onafhankelijk onderzoek volgde op aandringen van Ligtvoet, en na de publicatie van het boek De eeuw van Gisèle. In deze vorig jaar verschenen biografie beschrijft Annet Mooij het leven van beeldend kunstenaar Gisèle van Waterschoot van der Gracht, eigenaar van het huis aan de Amsterdamse Herengracht waar de Stichting Castrum Peregrini is gehuisvest. Het was Gisèle die in 1942 Frommel en een aantal Joodse jongens onderduik bood tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Levensgevaar

De onderzoekscommissie volgt overigens de conclusie van Mooij, dat Gisèle van Waterschoot van der Gracht, later getrouwd met burgemeester Arnold d’Ailly, in die periode weet moet hebben gehad van het misbruik. De commissie stelt in haar rapport dat Van Waterschoot hiertegen niet kon optreden omdat zij dan anderen en zichzelf in levensgevaar bracht. 

Heeft zij na de oorlog genoeg met de informatie gedaan? Bert Kreemers, woordvoerder van de onderzoekscommissie: ‘Ze heeft in 1948 een brief geschreven naar Frommel waarin ze hem de wacht aanzegt en hem de toegang tot haar huis ontzegt. Maar de brief is niet verstuurd en in 1952 trekt hij toch weer bij haar in op de Herengracht. In haar voordeel spreekt dat veel van wat nu bekend is geworden over het seksueel misbruik plaatsvond op andere locaties. Voorzichtig geformuleerd: een zekere morele verantwoordelijkheid kan haar niet helemaal worden ontzegd.’

De onderzoekscommissie doet diverse aanbevelingen aan het huidige bestuur van de Stichting Castrum Peregrini. Zo moet de naam Castrum Peregrini verdwijnen, dient het voormalige appartement van Frommel, dat nog volledig in oorspronkelijke staat verkeert, grondig te worden vernieuwd, en moet de opslag en financiering van Frommels bibliotheek worden beëindigd. Ook is adequate hulp aan de slachtoffers gewenst, en waar nodig genoegdoening.

Slachtofferhulp

In een reactie op het rapport neemt bestuurder Frans Damman van Stichting Castrum Peregrini scherp afstand van het verleden. ‘Wat Frommel en de zijnen hebben gedaan kan en mag niet. Het bestuur heeft, mede op advies van de onderzoekscommissie, contact met Slachtofferhulp Nederland en met het Schadefonds Geweldsmisdrijven om degenen die zich bij de commissie hebben gemeld verder te kunnen helpen.’

Frank Ligtvoet reageert maandagochtend vanuit zijn woonplaats New York. ‘Het is erg belangrijk dat het criminele – en ander – seksueel misbruik bij Castrum door Wolfgang Frommel en zijn kring nogmaals door een onafhankelijke commissie is aangetoond. Sommige ernstige feiten waren tot nu toe niet bekend. Er komen echter steeds nieuwe gevallen aan het licht, dus het rapport is niet het einde van het verhaal. Ik ben benieuwd welke maatregelen Castrum gaat nemen met betrekking tot de slachtoffers.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden