Min skyld? - En fars histori

Vader Jens Breivik voelt zich ook schuldig aan aanslag op Utøya.

Jens Breivik bij zijn boekpresentatie in Oslo.Beeld epa

'Koude rillingen' kreeg Jens Breivik (79) toen hij het 1.500 pagina's lange manifest las dat zijn zoon Anders Behring Breivik via internet had verspreid om zijn terreuraanslagen van 22 juni 2011 in Noorwegen te rechtvaardigen. De schok dat zijn zoon een massamoordenaar was, was immens. 'Ik verkeerde in een soort coma', schrijft hij in zijn boek Mijn Schuld? Verhaal van een vader. Vader Breivik woonde op het moment van de aanslagen, waarbij 77 mensen omkwamen, met zijn vierde vrouw in Frankrijk en had zijn zoon al jaren niet gesproken.

Niet lang daarna kwam de onvermijdelijke vraag: had ik dit kunnen voorkomen? Het boek van Jens Breivik is een zoektocht naar een antwoord, dat het beeld van hem als kille, afstandelijke vader nuanceert maar niet wegneemt. Het boek is weer een puzzelstukje in de zaak-Breivik. De lezer komt daardoor wel meer te weten over de ontmoetingen van Jens met zijn zoon - in Frankrijk, in zijn vakantiehuisje in Noorwegen -, maar niet over het gevoelsleven van Anders.

In Noorwegen is het boek bekritiseerd omdat het de vuile was zou buitenhangen. De moeder van Breivik, Wenche, is overleden en kan zich niet meer verdedigen. Jens, die werkte als diplomaat voor het Noorse ministerie van Buitenlandse Zaken, omschrijft haar als een kille vrouw die plichtmatig voor haar zoontje zorgt. Hun huwelijk loopt spaak als Anders 1 jaar oud is.

Geen hechte band
Nadat zijn aanvraag om voogdij van de 4-jarige Anders - Wenche heeft psychische problemen - tot zijn grote frustratie wordt afgewezen door de rechter, ziet hij zijn zoon enkele keren per jaar. Een hechte band weet hij niet op te bouwen. Als Anders 16 jaar oud is, stopt het contact. Jens Breivik zoekt zelf ook geen toenadering. In 2006 belt Anders nog een keer op, om te zeggen dat hij een succesvol bedrijf heeft opgezet. Daarna hoort hij tot 22 juli 2011 niets meer. Is hij medeschuldig? Het meest invloedrijke Noorse boek over de aanslagen tot nu toe, van Aage Borchgrevink uit 2013, legt de kiem van Breiviks daad inderdaad bij zijn traumatische jeugd, in plaats van het hoofdzakelijk te duiden als een reactie op de globalisering of de invloed van online radicale anti-islamnetwerken.

Of hij de aanslagen had kunnen voorkomen, weet Jens Breivik niet, maar schuldig voelt hij zich wel. 'Misschien was ik te zeer gericht op mijn baan en was mijn zwervend bestaan niet geschikt om een normale vader-zoon-relatie te ontwikkelen.' Bij de presentatie van zijn boek zei hij: 'Als ik een betere vader was geweest, zou hij vandaag misschien een ander persoon zijn geweest.'

Opvallend genoeg is Anders zelf positief over zijn vader. Hij ziet hem vooral als slachtoffer van het doorgeschoten 'sociaal-democratische staatsfeminisme' in Noorwegen. Vlak na zijn terreurdaad zei hij tegen de politie dat het beter zou zijn geweest als hij bij zijn vader was opgegroeid. Jens Breivik: 'Hij is de enige in Noorwegen die denkt dat ik een goede vader ben geweest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden