Opinie Theater

Milo Rau laat zien dat het theater de plek is waar alles kan (*****)

Theater: La Reprise - Histoire(s) du Théâtre I

La Reprise Foto RV - Hubert Amiel

Op een kille avond in Luik, midden april 2012, stapt de jonge Ihsane Jarfi in een grijze VW-Polo, waarin drie nogal aangeschoten mannen zitten. Jarfi komt net uit de Open Bar, een homoclub waar hij die avond heeft doorgebracht. De mannen zijn op zoek naar lekkere meiden en Jarfi zegt te weten waar die te vinden zijn. Tijdens de rit naar een buitenwijk komen de mannen erachter dat Jarfi behalve moslim ook homo is. Ze slaan hem op de achterbank in elkaar, hij raakt bewusteloos, ze gooien hem in de kofferbak, rijden verder en op een verlaten terrein martelen ze hem urenlang. Ruim twee weken later wordt zijn verbrijzelde lijk gevonden door een man die daar zijn hond uitliet.

La Reprise - Histoire(s) du Théâtre I

Door: NTGent

Regie: Milo Rau

De Minnemeers Gent, daar t/m 19/5

Tournee: ntgent.be

Deze gruwelijke moord zorgde destijds in Luik voor grote ontzetting, maar werd ook snel weer vergeten. De daders werden gepakt en gestraft – einde zaak. Heel anders dus dan de affaire Dutroux, die tot een nationale volkswoede leidde. Waarschijnlijk omdat het in Luik slechts een enkele jongeman betrof – een buitenbeentje bovendien, want én homo én moslim – en niet een aantal weerloze jonge meisjes. Voor theatermaker Milo Rau is dit niettemin een even belangrijk onderwerp als die zaak Dutroux waarover hij eerder de voorstelling Five Easy Pieces maakte, een van de indringendste theaterproducties van de afgelopen jaren.

Pizzakoerier

Milo Rau is sinds dit jaar artistiek leider van NTGent en zijn nieuwe voorstelling heet La Reprise – Histoire(s) du Théâtre I. Net als Five Easy Pieces is het een reconstructie van een Luikse gruweldaad. Re-enactment wordt die vorm van theater genoemd, waarin een waargebeurd verhaal wordt nagespeeld. In het geval van Rau gebeurt dat met een combinatie van film- en gespeelde scènes en van professionele en amateuracteurs. In Five Easy Pieces werd het Dutroux-drama verbeeld door een groepje kinderen die Rau zelf via audities uitzocht, en ook nu staan naast drie ‘echte’ acteurs ook drie amateurs op het podium. Van enig verschil is geen sprake – alle zes spelen met grote inzet en bijna timide terughoudendheid.

La Reprise Foto RV - Hubert Amiel

La Reprise begint met een monoloog van acteur Johan Leysen over het wezen van toneelspelen. Opkomen is het moeilijkste dat er is, zegt hij, want wanneer begint de tragedie? Sommige acteurs beginnen in de kleedkamer al met zich inleven. Maar hij doet het anders, hij is de pizzakoerier die een pizza komt brengen – niet de koerier is belangrijk, maar de pizza. Met andere woorden: een goede acteur levert iets, geeft iets door. Vervolgens speelt hij een korte scène uit Hamlet, als de geest van Hamlets vader. Want dat is wat Rau ook wil aantonen: dat het theater dé plek is waar alles kan, waar zelfs de doden het woord krijgen. Daarom ook de subtitel van deze voorstelling: Histoire du Théâtre I: bij NTGent wil Rau de komende jaren ook de geschiedenis en functie van het theater nader onderzoeken.

De banaliteit van het kwaad

In La Reprise laat hij bijvoorbeeld de audities naspelen, alsof ter plekke de acteurs worden gezocht. Daarna zien wij in ruim anderhalf uur hoe zo maar een toevallige ontmoeting in april 2012 in Luik tot een gruwelijke moord kan leiden. In filmbeelden en live gespeelde scènes maken we in vijf hoofdstukken (met titels als De banaliteit van het kwaad) kennis met de hoofdpersonen. Bijna als in een journalistiek verslag worden de feiten op een rij gezet. Maar er blijven genoeg vragen over. Zoals: waarom duurde het zo lang voordat Jarfi werd gevonden? Waarom stapte hij sowieso in die auto met enge dronken mannen? Waarom vroeg hij of ze weleens een grote lul hadden gepijpt? Was dat in een vlaag van geilheid of zelfhaat?

Rau laat de psychologische achtergrond van een en ander terecht afwezig, dat mogen wij zelf bedenken. Wel wordt Luik geschetst als een grauwgrijze stad vol leegstand, verlaten fabrieken en werklozen. Dat is ook wat deze daders en hun slachtoffer bindt: hun levens zijn nagenoeg zinloos geworden, en die zinloosheid proberen ze te verhullen door te flirten in een homobar of dronken te worden in een grijze Polo.

Het is maar theater!

Dat alles komt aan de orde in soms onthutsende fragmenten. Zo laat Rau de marteling eerst in filmbeelden zien, en later midden op het podium in een minutenlange, live geënsceneerde scène. Nergens wordt dat sensationeel effectbejag, integendeel, want net als het de toeschouwer te machtig dreigt te worden, dweilt een van de acteurs de bebloede vloer schoon. Het is maar theater, mensen! – dat wil Rau hiermee zeggen, maar daarachter ligt de afschrikwekkende werkelijkheid.

Aan het slot wordt een gedicht van Wislawa Szymborska voordragen (Theatre Impressions) en zingt de acteur die Jarfi speelt The Cold Song van Purcell. Uiteindelijk zal schoonheid de gruwel overwinnen.

Milo Rau

Milo Rau presenteert vandaag in Gent zijn toekomstplannen voor NTGent, waarvan hij de komende jaren een Europees opererend stadstheater wil maken. De grote openingsproductie komend najaar wordt Het Lam Gods naar het beroemde altaarstuk van Jan en Hubert van Eyck uit de Gentse Baafskathedraal. Hierin werkt hij samen met een groot aantal amateurs en figuranten. Maar eerst maakt hij nog de voorstelling Compassie. De geschiedenis van het machinegeweer voor het Theaterfestival Boulevard in Den Bosch dat begin augustus plaats vindt. Deze theatersolo wordt gespeeld door NTGent-actrice Els Dottermans. Begin 2019 is Milo Rau te gast in ITA (de Amsterdamse Stadsschouwburg) dat in het festival Brandstichter een aantal van zijn voorstellingen zal programmeren. Ook La Reprise zal daarin te zien zijn. Eerder al speelt de voorstelling deze zomer op het Festival d’Avignon en in vele andere Europese steden. 

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.