PostuumEli Broad (1933-2021)

Miljardair, kunstverzamelaar en filantroop Eli Broad wilde arm sterven

Hij werd arm geboren en wilde ook arm sterven, al is dat niet gelukt. Toch was de vrijdag op 87-jarige leeftijd overleden miljardair Eli Broad een van de gulste filantropen van de Verenigde Staten. Minstens twee miljard dollar gaf hij weg met zijn vrouw Edythe (Edye), met wie hij in 1954 trouwde.

Eli Broad voor zijn museum, The Broad, in Los Angeles. Beeld AP
Eli Broad voor zijn museum, The Broad, in Los Angeles.Beeld AP

‘Hij die rijk sterft, sterft overladen met schande’, was een van zijn levensmotto’s, geleend van de 19de-eeuwse staalmagnaat Andrew Carnegie. Zakenblad Forbes schat het vermogen van Eli Broad op 6,9 miljard dollar (5,7 miljard euro).

Eli en Edye Broad waren het stralende middelpunt van menig gala – de paparazzi kregen geen genoeg van het stel, en het stel laafde zich aan de aandacht. ‘Ik wil wat terug doen, en ik heb ook een groot ego’, erkende Broad. Hun namen prijken op de gevels van musea en concertzalen, van scholen en (bio)medische instituten. Ze gaven honderden miljoenen aan openbaar onderwijs in achterstandswijken.

Dat hun woonplaats Los Angeles de afgelopen decennia is uitgegroeid tot een culturele hoofdstad van wereldformaat, is voor een groot deel te danken aan de vrijgevigheid van het echtpaar. Aan de Grand Avenue, in het ooit zo verwaarloosde en onveilige downtown LA, zijn ze de steunpilaren van de LA Opera, de Disney Hall (uitvalsbasis van het Los Angeles Philharmonic), het Museum of Contemporary Art (MOCA), de hogeschool voor de uitvoerende kunsten en het conservatorium. Plus, sinds 2015, van hun eigen museum: The Broad.

Eli Broad werd in 1933 geboren in The Bronx, een arm stadsdeel van New York. Met zijn ouders, Joodse immigranten uit Litouwen, verhuisde hij op zijn zevende naar Detroit. Na zijn studie vergaarde hij een fortuin met vastgoed (KB Home) en verzekeringen (SunAmerica). Hij bouwde betaalbare prefab huizen – met carports in plaats van kelders – en verkocht pensioenvoorzieningen.

‘Als je altijd op safe speelt, kom je niet ver’, zei hij in 2005 over zijn commerciële instinct. Hij had naar eigen zeggen weinig geduld en bleef nooit ergens langer dan drie uur, of het nu een vergadering was voor een zakendeal, een feestje of een museumbezoek. Hij lag in de clinch met architecten en wond zich op over incompetente leden van schoolbesturen, die het onderwijs vooral zagen als opstapje naar een politieke carrière.

Broad bemoeide zich liefst met de exacte besteding van elke dollar die hij schonk, maar pleitte ook voor hogere vermogensbelasting voor de superrijken. Alleen zo was de economische ongelijkheid aan te pakken. Die ongelijkheid tast ‘de ziel van de kracht van ons land aan’, betoogde hij in 2019 in The New York Times.

‘Ik kan het me veroorloven om meer te betalen, en ik weet dat anderen dat ook kunnen. Wat we ons niet kunnen veroorloven, is een kortzichtig beleid dat grote ideeën omzeilt, lastige kwesties vermijdt en weinig doet om de armoede te verlichten waarmee miljoenen Amerikanen worden geconfronteerd. Er is geen tijd te verliezen.’

Zijn leven draaide vooral om hedendaagse kunst. ‘Kunst is onze passie of onze verslaving. Welke van de twee, weet ik niet. Waarschijnlijk allebei’, aldus Eli Broad. Hij kende en kocht al vroeg in hun carrière Jean-Michel Basquiat, Jeff Koons, Yayoi Kusama, Damien Hirst, Anselm Kiefer en Cindy Sherman. Zijn smaak was niet altijd even spannend of vernieuwend, maar honderden musea wereldwijd leenden gretig werk van Luc Tuymans, Andy Warhol, Charles Ray en Joseph Beuys.

Eli en Edye Broad in hun museum bij een werk van Jeff Koons. Beeld AP
Eli en Edye Broad in hun museum bij een werk van Jeff Koons.Beeld AP

‘We zijn al meer dan zeventig jaar verzamelaars’, schreef Eli Broad in het voorwoord van The Broad Collection, een stoeptegel van een boek. ‘Ik was pas vijf jaar toen ik postzegels uit de hele wereld begon te verzamelen. Op mijn dertiende had ik me opgewerkt van verzamelaar tot handelaar en verdiende ik een paar honderd dollar per maand.’

Zijn vrouw schafte op haar twaalfde haar eerste ‘kunstwerk’ aan, een reproductie van Picasso. In 1972 kochten ze op een veiling voor 95 duizend dollar een tekening van Vincent van Gogh. ‘Edye herinnerde me eraan dat ons eerste huis slechts 16 duizend dollar had gekost.’

Jeff Koons (66) prees Eli Broad en zijn vrouw dit weekend in The Los Angeles Times voor de kansen die ze boden aan zijn generatie. ‘Ze begonnen al vroeg met verzamelen, maar ze concentreerden zich op hedendaagse kunst.’ The Broad is volgens Koons bij uitstek een groot museum in de VS voor de generatie kunstenaars waarvan hij deel uitmaakt.

‘Hij had een grappige handdruk’, zei Mark Bradford (59), de kunstenaar die de VS in 2017 vertegenwoordigde op de Biënnale van Venetië. ‘Hij pakte je hand, schudde en trok je dan naar zich toe. Hij hield je bij de elleboog vast. Het was interessant, dat ben ik nooit vergeten. Het betekende: oké, we gaan een intieme band opbouwen.’

Eli Broad in drie citaten

‘Ik speel nooit golf omdat het te lang duurt, en de zakelijke contacten die het oplevert, kun je net zo gemakkelijk leggen tijdens een vroeg ontbijt.’

‘Liefdadigheid is gewoon cheques uitschrijven. Filantropie is voor mij betrokken zijn, niet alleen met je financiële middelen, maar ook mensen en jezelf er echt bij betrekken en dingen doen die nog niet eerder zijn gedaan.’

‘Ik wil niet in de filmbusiness zitten. Ik weet niet eens of het een business is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden